Ülkemizde de dünyada da şiirin geçmiş dönemlerde toplumsal yankıları olan bir sanat dalı olduğu kolayca söylenebilir. Şiir, çoğu zaman toplumsal olaylar ya da gelişmeler karşısında sesini yükseltir, yan tutar, sesine karşılık bulurdu.

Günümüzde şiirin sessizleştiği, kendi kendine konuşur bir duruma düştüğü görülüyor. Kimi şairler, şiirin asıl konumunun bu sessiz ve içe dönük tavır olduğunu savunsalar da geçmişin hâlâ insanların dillerinde dolaşan büyük şiirlerini ne yapacağız?

Gelecek yıl, 2002'de Nâzım Hikmet , doğumunun yüzüncü yılı nedeniyle bütün dünyada çeşitli etkinliklerle anılacak. İnsanların ona yaygın sevgisine bir kez daha tanık olacağız. Bu ilgi ve sevgiyi şiir dışı nedenlerle açıklayabilir miyiz? Ya Orhan Veli , ya Can Yücel ? Şiirin güçlü, yaygın bir sanat dalı olmasında geçmişin büyük şairlerinin payları yadsınabilir mi?

Yıl içinde ''Adam Sanat'' dergisinin düzenlediği, ''Suç işleyen şiire ne oldu?'' konulu soruşturmaya verilen yanıtlar, böylesi bir tartışmanın da başlamasını sağlayabilirdi ama daha çok soruşturma konusunun yüzeydeki anlamları çevresinde dolaşıldı.

****

Bu yıl sessizlik içindeki şiir ortamında öne çıkan tartışmaların başında Özdemir İnce 'nin Şiirde Devrim (Adam Yayınları) kitabıyla ortaya attığı, Türk şiirinin modernleşme süreci üzerine tezleri geliyor. Gazete ve dergilerde geniş yankı bulmasına karşın şairler bu tartışmaya ilgi göstermediler.

Özdemir İnce'ye göre, modern şiirin kurucuları Baudelaire 'in yanı sıra Rimbaud, Lautréamont ve Mallarmé 'dir. Türk şiiri bu şairlerden yalnızca ilkini 1930'larda ve 40'larda keşfedebilmiş, onun da muhalif, isyancı yanlarını değil, bohem yanını sevmişlerdir.

İnce, Türk şairinin bugünkü yeni kuşaklarının içinde bulunduğu bunalımın kaynağı olarak da bu eski tutumdan hâlâ sıyrılamamış olmasını görüyor ve günümüzün yeni kuşaklarının bu nedenle dil bilinçlerinin bulunmadığını, dize güzelliğinin şiirsel bütünlüğün önünde yer aldığını ileri sürüyor.

****

Antoloji tartışmaları

Bu yılın en çok konuşulan konularının başında ise şiir antolojileri geldi.

Bir yandan son yıllarda sayıları giderek artan antolojiler peş peşe yayımlanırken, öte yandan da antolojiyi hazırlayanlar ve yayımlayanlarla şairler arasındaki tartışmalar da iki noktada odaklandı:

Birinci nokta, antoloji hazırlayan ve yayımlayanların şairlerin şiirleri üzerinde istedikleri biçimde kullanma özgürlükleri olabilir mi? Yasaya göre, antoloji hazırlamak emek verilen bir iş olduğundan, antoloji hazırlayıcısı seçeceği şiirleri dilediği gibi değerlendirebilir.

Şairler ise şiirleri üzerinde mutlak haklarının bulunduğu, kendilerinden izin alınmadıkça hiçbir biçimde şiirlerinin kullanılamayacağını savunuyorlar. Bu nedenle kimi şairlerin, antoloji hazırlayanlara ve onları basan yayınevlerine karşı açtıkları davalar sürüyor.

İkinci tartışma noktasını ise işin tecimsel yanı oluşturuyor. Antolojiler, tek tek şiir kitaplarına göre daha fazla satılıyor. Dolayısıyla antolojiyi hazırlayanlar da yayımlayanlar da bundan para kazanıyorlar. Buna karşın antolojilerde şiirleri yayımlanan şairlere genellikle telif hakkı ödenmiyor. Bu da ortaya bir ''haksız kazanç'' olgusu çıkarıyor.

Şairlerin antolojilere itirazı iki noktada toplanıyor. İzin alınması ve telif ödenmesi.

Bu tartışmaların arasında bu yıl yayımlanan antolojilere kısaca göz atalım:

Bu yıl içinde yayımlanması beklenen bin iki yüz sayfalık Mehmet H.Doğan 'ın Yirminci Yüzyıl Türk Şiiri Antolojisi, yılın son günlerine dek vitrinlere çıkamadı.

Abdullah Özkan ile Refik Durbaş 'ın hazırladıkları Cumhuriyetten Günümüze Türk Şiiri Antolojisi (Boyut Yayınları), beş cilt, 1264 sayfa, 526 şairden 1909 şiir içeriyor. En geniş kapsamlı antoloji olmasının yanında tümüyle renkli basımı, fotoğraflarla süslenmiş olması ve CD-rom ekiyle birlikte satılmasıyla da antolojiler içinde ayrı bir yerde duruyor.

Yılın son günlerinde çıkan, Ahmet Necdet 'in hazırladığı Yahya Kemal'den Günümüze Tematik Türk Şiiri Antolojisi'nde (Papirüs Yayınları) 138 şairden 596 şiir, 79 ayrı temaya göre bölümlenerek sıralanmış.

Yılmaz Odabaşı 'nın hazırladığı Son Çeyrek Yüzyıl Şiir Antolojisi'nde (Scala Yayıncılık) ise 1975-2000 yılları arasında ürün veren, 1941 doğumlu Metin Altıok 'tan başlayarak 1978 doğumlu Zeynep Köylü 'ye dek 202 şair yer alıyor.

Günel Altıntaş 'ın hazırladığı Unutulmaz Şiirler (Seçme Kitaplar Yayınları) yerli yabancı şairlerden seçilmiş şiirleri abecesel bir dizinle 711 sayfalık bu kitapta sunuyor. Aynı yazarın aynı diziden Unutulmaz Aşk Şiirleri, Unutulmaz Erotik Şiirler antolojileri de yayımlandı.

Antoloji hazırlayanların bu işi yalnızca bir toplu sunum olarak gördükleri anlaşılıyor. Oysa bir antoloji hazırlamak aynı zamanda bir eleştiri ve değerlendirme çabasını da içerir. Sözgelimi son yirmi beş yılda şiir yazan iki yüz şairi bir araya toplamak yerine, bu şairler içinden yirmisini seçip bunların bu dönemin şairleri olduğunu savunabilecek bir derleme çok daha önem taşıyacaktır.

Bu yıl içinde de belli bir yaşa gelmiş şairlerin toplu basımları eğilimi artarak sürdü.

Dağlarca 'nın Doğan Kitapçılık'ça sürdürülen toplu şiirleri dizisi bu yıl otuzuncu kitaba ulaştı. Bu yıl içinde Türkçem Benim Ses Bayrağım, Öteki'nde Olmak (ilk basım), Arkaüstü, Düngeceki (ilk basım), Yapıtlarımla Konuşmalar II, Dört Kanatlı Kuş, Dildeki Bilgisayar yayımlandı.

Can Yücel 'in Doğan Kitapçılık tarafından sürdürülen toplu şiirleri dizisi de 14. kitaba ulaştı. Ancak yayınevinin şairin kitaplarını nasıl bir anlayışla sıraladığını anlayabilmek olanaksız.

Behçet Necatigil 'in, ''tatlı bir romantizm havası içinde aşk temasını işlemekten hoşlan'' şair olarak tanımladığı Nahit Ulvi Akgün , 1996'da ölmüştü. Bütün şiir kitaplarını tek bir ciltte toplayan Birisi, Adam Yayınları'nca bu yıl içinde yayımlandı.

Bu yıl TÜYAP Kitap Fuarı'nın onur yazarı seçilen Şükran Kurdakul 'un Seçme Şiirler'i (Adam Yayınları) yayımlandı.

Gülten Akın 'ın toplu şiirleri Yapı Kredi Yayınları'nca iki ciltte toplandı.

Hulki Aktunç 'un yedi şiir kitabını bir araya getiren Firak, Yapı Kredi Yayımları'nca yayımlandı.

Hüseyin Ferhad 'ın 1982-2000 arasındaki şiirlerini topladığı Kılıç İpekle Sınanır, Yapı Kredi Yayınları'ndan çıktı.

Roni Margulies , Uzaklıklar'da (Adam Yayınları) ilk üç kitabını bir araya getirdi.

Haydar Ergülen 'in çıkmış şiir kitapları Nar adıyla (Adam Yayınevi) tek bir ciltte toplandı.

Yeni kitaplar

Ferit Edgü 'nün Dağ Şiirleri, kendi resimleri ve özel bir basımla P Kitaplığı'nca yayımlandı.

Özdemir İnce , verimli şiir emeğini bu yıl da Evren Ağacı'yla (Adam Yayınları) sürdürdü.

Refik Durbaş , Hatıram Olsun'u (Adam Yayınları) yayımladı.

Enis Batur , bir süredir şiirini iki ana kolda sürdürüyor. Divanlarıyla sürdürdüğü lirik çizgi ile Opera ile başlayan epik çizgi. İki farklı şiiri bir arada sürdürebilmek sık rastlanan bir olgu değil. Bu yıl yayımlanan Kanat Hareketleri (Altı Kırk Beş Yayınları) şairin lirik çizgisinin yeni ürünü.

Müslim Çelik son dönem şiirlerini topladığı Lirkuşu'nu (Adam Yayınları) yayımladı.

Abdülkadir Budak , ''yenilenecek kadar güçlüyüm artık'' diye başladığı bir dizi yeni şiirini Ahşap Anahtar (Can Yayınları) adıyla kitaplaştırdı.

Ali Cengizkan 'ın Şairin Nergisi, Varlık Yayınları'nca yayımlandı.

Veysel Çolak 'ın onuncu şiir kitabı Güzel Suç, Gendaş Yayınları'nca yayımlandı.

Tuğrul Tanyol 'ın son dönem şiirlerini bir araya getiren Büyü Bitti, Yapı Kredi Yayınları'nca yayımlandı.

Roni Margulies Elsa'da (Adam Yayınları) yazılması uzun bir süreye dağılan yirmi beş aşk şiirini bir araya toplarken aşk üstüne yeni düşünme olanakları da yarattı okurlarına.

Suha Tuğtepe 'nin dördüncü şiir kitabı Piton Üşümesi, Piya Kitaplığı'nca yayımlandı.

Adnan Azar , uzun süre ara verdiği şiire dönüşünde ısrarlı olduğunu gösteren dördüncü kitabını bu yıl yayımladı: Rüzgâr İstasyonu (Can Yayınları).

Harfleri notalar gibi gören ve ''Şiirim sözden çok müziğe yakındır'' diyen Orhan Kahyaoğlu 'nun Aşk ve Harf adlı kitabı Çivi Yazıları Yayınları'ndan çıktı.

Elif , New York Çıkmazları adlı kitabında (Adam Yayınları) uzaklık ve özlem temalarını kendine özgü şiir biçemiyle işledi.

Vural Bahadır Bayrıl , Şer Cisimleri'ni (Can Yayınları) yayımladı.

küçük İskender verimli şairliğini bu yıl da değişik yayınevlerinden çıkardığı kitaplarıyla sürdürdü: İpucu Bırakma Sanatı ve Babname (Om Yayınları), Bir Çift Siyah Deri Eldiven (Adam Yayınları), Alp Krizi (Parantez Yayınları) yayımlandı.

Ali Asker Barut 'un yeni şiir kitabı ay temalı şiirlerinden oluşuyor. Ay Sözlüğü (Adam Yayınları).

Hakan Savlı , geçen yıl ilgi çeken Sanşo Panza'nın ölümünden sonra bu yıl da Go Dersleri (Adam Yayınları) adlı kitabıyla ne denli ilginç bir şair olduğunu bir kez daha gösterdi.

Hüseyin Peker 'in bu yılın Ceyhun Atuf Kansu Ödülü'nü kazanan Yer Bezinden Bir Köle adlı yeni şiir kitabı Om Yayınları'ndan çıktı.

İbrahim Baştuğ 'un üçüncü şiir kitabı, dörtlüklerden oluşan Köz, Can Yayınları'nca yayımlandı.

1999 İnkılâp Kitabevi Şiir Ödülü'nü kazanan Serkan Işın 'ın İki Şehir Arası, Gece ve Şeyler adlı kitabı aynı yayınevince basıldı.

Boyut Yayıncılık bu yıl resimli şiir kitapları yayımına başladı. Her sayfasının kuşe kâğıda ve renkli olarak basıldığı bu kitaplar ciltli olarak satışa sunuluyor. Şiir kitabından çok resim kitaplarına benzeyen bu kitapların sayfa düzenleri şiirle okur arasına girerek şiire iyilik etmiş olmuyor. Bu dizide Özkan Mert 'in Kentlerin Senfonisi ve Refik Durbaş 'ın Adresi Kalbimde adlı kitapları yayımlandı.

İlk kitaplar

Bu yıl da pek çok şair ilk kitaplarını yayımladılar. Yasin Erol 'un Bu Aşk Öykü Tutmaz'ı Bilgi Yayınevi'nce yayımlandı.

1997'den beri dergilerde yayımladığı şiirler ve aldığı ödüllerle dikkati çeken, şiirin en genci (d. 1982) Gonca Özmen bu yıl ilk kitabını yayımladı. Kuytumda (Hera Şiir Kitaplığı).

Can Yayınları, Hilmi Yavuz yönetiminde başladığı yeni şiir dizisinde daha çok yeni şairlere ağırlık veriyor. Bu diziden ilk kitapları yayımlananlar: Rıdvan Memi , Su Yandı; Can Bahadır Yüce , Yaşlı Mızıka.

Şiire popüler yaklaşımlar

Şiiri geniş kitlelere okutabilme amacıyla ucuzlaştıran popüler yaklaşımlar bu yıl da sürdü.

Bu yaklaşımın önde gelen temsilcilerinden Yılmaz Erdoğan Anladım (Sel Yayınları) adlı yeni kitabını yayımladı. Ne denli beğenilse de Yılmaz Erdoğan'ın şiirlerinin çağdaş Türk şiirine bir katkı getirdiğini söylemek zor. Kendi dünyasını anlattığını söylemesine karşın şiirlerinin bireysel bir sesi de yok. Ortak duyarlılıklar, ortak bir sesle anlatılıyor. Ünlü bir televizyon oyuncusu olmadan bu şiirleri yayımlasa okur bulması zor olurdu.

Metin Üstündağ 'ın Tentürdiyot'u da (Parantez Yayınları) aynı anlayışla yazılmış ürünlerden oluşuyor.

Aziz Nesin'den şiir eleştirileri

Yıl içinde Aziz Nesin 'in Okuduğum Kitaplar (Adam Yayınevi) adlı bir kitabı yayımlandı.Bu kitap, yazarın okuduğu kitaplar üzerine tuttuğu notlardan oluşuyor.

Kitabın şiir okurları ve şairler için de ilginç bir yanı var. Çünkü Aziz Nesin kendisine gönderilen hemen her şiir kitabını okuyup düşüncelerini de yazmış.

Bu nedenle, sessizlikle karşılandığı için yakınılan pek çok şiir kitabı üstüne yazarın içten düşüncelerini öğrenmek isteyenler bu kitaba g öz atabilirler.

1- Özdemir İnce, 2- Şükran Kurdakul, 3- Enis Batur, 4- Roni Margulies, 5-küçük İskender, 6- Hakan Savlı.