Şiir 1999: Çok kitaba karşın az okur/ TURGAY FİŞEKÇİ
8/2/2006 · Kategori: Arastirma
Şiirde başarılı yayımcılık yılı oldu, iki yeni antolojiye bir de elektronik antoloji eklendi
Çok kitaba karşın az okur
**En önemli gelişme MemetFuat'ın hazırladığı Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi'nin ilk yayımlanışından on dört yıl sonra geliştirilmiş yeni basımının yapılmasıydı. Yeni basımda tartışma yaratan asıl bölüm, kitabın sonuna eklenen 'Sonrası' bölümü oldu.
TURGAY FİŞEKÇİ
1999'da şiir yayıncılığı bakımından yine başarılı bir yıl geçirdik. Pek çok yeni şiir kitabı yayımlandı. Ancak bu yayın canlılığına okurların da aynı biçimde karşılık verdiklerini söyleyebilmek zor.
1999'da şiirimiz açısından en önemli gelişme Memet Fuat' ın hazırladığı Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi' nin ilk yayımlanışından on dört yıl sonra geliştirilmiş yeni basımının yapılmasıydı.
Antolojinin ilk yayımlandığı yıllarda şairlerin seçimi ve değerlendiriliş biçimleriyle ilgili uzun tartışmalar yaşanmıştı. Bunlardan biri, Türk şiiri içindeki yerinin yanlış değerlendirildiğini savlayan Dağlarca ile Memet Fuat arasında hâlâ mahkemede sürüyor.
Yeni basımda da Antoloji 1944 doğumlu Refik Durbaş ile sona eriyor. Aralarda atlanmış kimi şairler eklenmiş. Tartışma bölümleri, düzyazılarla okurların çağdaş şiirimizin gelişmelerini daha yakından izlemeleri sağlanmış. Bu yapısıyla Antoloji, 1920-1970 arasını eksiksiz bir bütünlükle sunuyor (97 şair, 1012 sayfa).
Yeni basımda tartışma yaratan asıl bölüm ise, kitabın sonuna eklenen ''Sonrası'' başlıklı bölüm oldu. Burada Memet Fuat, Türk şiirinin yakın yıllarına ilişkin beklentilerini, eleştirilerini sıralarken bir de isim listesi koymuş. Liste, ''Saymakla bitecek değil'' sözleriyle noktalansa da burada anılmayan ya da anılsa da sırasını beğenmeyenlerin yazılı olmaktan çok sözlü yoğun eleştirileriyle karşılaştı. Memet Fuat, ''Adam Sanat'' dergisinde yaptığım söyleşide de kendisini bu dönemi irdeleyecek yeterlikte görmediğini açıkladı.
Şiirimizi en yakından izleyenlerden biri olan Memet Fuat'ın bu sözleri, 1970'lerden bugüne şiirimizi irdelemenin, ancak bu işe hayatını adayacak eleştirmenlerin ortaya çıkmasıyla gerçekleşebileceğini ortaya koydu.
Memet Fuat, yıl içinde yayımladığı Yaşlı Bir Şaire Mektuplar adlı tartışma kitabıyla da şiire yaklaşım biçimlerini, şiir irdelemeledeki ölçütlerini vb okurlarla paylaştı.
Bu yıl bir başka şiir antolojisi daha yayımlandı. Toplam 526 şaire yer vererek Memet Fuat'ın yaptığının tam tersi bir tutumla, şiir yazan hemen herkesin alındığı Cumhuriyet'ten Günümüze Türk Şiiri Antolojisi'ni (Boyut Yay.) Refik Durbaş ile Abdullah Özkan hazırladı. 6 ciltlik 1264 sayfalık antoloji her sayfasının renkli basımı, fotoğraflara ve kitap kapaklarına yer vermesiyle de ilgi çekiyor.
1999'da tümüne ulaşabilmenin hemen hemen olanaksız olduğu çok sayıda şiir kitabı yayımlandı.
Bütün şiirleri yayımlananlar
Dağlarca'nın Doğan Yayıncılık tarafından sürdürülen toplu şiirleri dizisinde yayımlanan şiir kitapları 23. cilde ulaştı. Dizinin 23. kitabını oluşturan İmin Yürüyüşü (Biçimlerle Konuşmalar) şairin ilk kez yayımlanan şiirlerinden oluşuyor. Yapıtlarımla Konuşmalar-1 adını taşıyan 21. kitap ise, şairin geçmişte yayımladığı kitapları üstüne kendi kendisiyle söyleşmesi ve bu şiirlere getirdiği yaklaşımlarını içeriyor. Dağlarca'nın güncel konulara ilişkin kimi yeni şiirlerini de yıl içinde gazetemizin birinci sayfasında izleme olanağı bulduk. ''Deprem'' başlıklı şiir seksen beş yaşında da genç şiir yazılabileceğinin çarpıcı bir örneğiydi.
Oktay Rifat' ın Bütün Şiirleri , üç cilt olarak Adam Yayınları'nca yeniden yayımlanıyor. Yıl içinde ilk iki cilt çıktı.
İlhan Berk de bu yıl bütün şiirlerini üç ciltte topladı. Eşik (1947-1975), Aşk Tahtı (1976-1982), Akşama Doğru (1984-1998) adlarını taşıyan kitaplar Yapı Kredi Yayınları'nca basıldı.
Bu yıl Türk şiirinin önemli bir kaybı ağustos ayında yitirdiğimiz Can Yücel oldu. Son nefesine kadar verimini sürdüren şairin son şiirleri Alavara ve Mekânım Datça Olsun (Bulut Yayınları) adıyla yayımlandı. Genco Erkal' ın, şiirlerini kurgulayarak hazırladığı Can adlı oyun da yılın son günlerinde perdelerini izleyenlere açtı.
1940 kuşağı şairlerinden, 1994'te ölen Oğuz Tansel' in yayımlanmamış şiirleri Dağı Öpmeler (Yapı Kredi Yayınları) adıyla kitaplaştı.
Kemal Özer, ''Eylem içindeki işçilerin, sokak yürüyüşündeki işçilerin kendilerine bakışı'' olarak nitelediği yeni şiir kitabı, Onların Sesleriyle Bir Kez Daha' yı ve Sorulardan Bir Gökkuşağı' nı Yordam Kitapları arasında yayımladı.
Ruşen Hakkı' nın sekizinci şiir kitabı Elini Hünerle Kuşlara Yelek Giydir' in (Gerçek Sanat Yay.) ilk iki bölümünde şairin son altı yılda yazdığı yeni şiirlerini, son bölümde ise 1966-81 arası dergilerde yayımlayıp kitaplarına girmemiş şiirlerini bulacaksınız.
Bu yıl 60 kuşağı şairlerinin hemen tümü yeni şiir kitaplarıyla okurlarıyla buluştular:
Ataol Behramoğlu , müzikle şiirin birlikteliğinde şiirini geniş kesimlere ulaştırma uğraşını sürdürürken yeni kitabı Aşk İki Kişiliktir (Adam Yay.) yayımlandı.
60 kuşağından yeni kitaplar
Süreyya Berfe' nin toplu şiirleri, -1969'da yayımlanan Gün Ola' dan, geçen yıl yayımlanan Ruhumun' a dek- Kalfa (Yapı Kredi Yay.) adıyla tek kitapta toplandı. Şiirimizdeki kişilikli ve dingin bu sesin kendini dinlemeye çekildiği Ege kıyısında yeni şiir atılımlarına hazırlandığını sanıyorum.
Mehmet Taner de bu yıl toplu şiirlerini yayımlayan şairlerden; Küflü Şimşek, Şiirler, 1966-1996, (Yapı Kredi Yay.). Şiir dünyasını paylaşabilmenin kolay olmadığı şairlerden olan Mehmet Taner, toplu şiirleriyle belki okura bir el verir.
1960 kuşağının bir başka şairi Sennur Sezer, Kirlenmiş Kâğıtlar (Varlık Yay.) ile dünyaya aynı anda, genç, anne, eş ve büyükanne olarak bakabilen bir kadının duyarlığını yansıtıyor.
Yaşça 60 kuşağından olsa da şiire daha sonra başlayan Hulki Aktunç' un yeni şiir kitabı Bir Şeyin Varoluşu (Varlık Yay.) da bu yıl yayımlandı.
İlk kitabı Trabzonlu Delikanlı ile 1980 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü'nü kazanan, Cahit Külebi' nin ''Elinde şiir cennetinin altın anahtarının bulunduğunu'' söylediği Yaşar Miraç , uzun yıllardır elinde bekleyen sekiz yüz sayfalık kitabına henüz yayıncı bulamasa da Lazcaz (Adam Yay.) adlı yeni bir kitabıyla şiir dünyamıza dönüş yaptı. Karadeniz folklorundan caz ritmleri elde etmeyi amaçlayan şiirlerin tek başlarına okumayla tadına varılabileceğini sanmıyorum. Yaşar Miraç, nasıl bir deney gerçekleştirdiğini gösterebilmek için yaygın okuma günleri yapmalı ve şiirlerini müzikleriyle birlikte okumalı. Yaşar Miraç'ın bir başka yeni şiir kitabı da Deli Dumrul-Sarı Kız (Bulut Yay.) yılın son günlerinde yayımlandı.
Tarık Günersel, ''Beş bölümden oluşan bir mozaik'' olarak tanımladığı, şiirleri kadar baskısıyla da ilginç olan Zaman Denen Oyuncak (Om Yay.) adlı kitabıyla yine şaşırtıcı şiirlerle okurların karşısında.
Sina Akyol' un yeni şiir kitabı İkindi Kitabı (No Yirmi Yedi Yay.) haziran ayında, bu kitabını da içeren toplu şiirleri Belki Çiçek Dağına 1980-1999 (Yapı Kredi Yay.) eylülde yayımlandı.
Şavkar Altınel , hayatla şiir arasındaki gidiş gelişlerinden damıttığı yeni kitabı Kış Güneşi' ni (Oğlak Yay.) yayımladı bu yıl.
Ahmet Ada, Denize Atılan Çiçek (Yön Yay.); Abdülkadir Budak, Endişeli Fesleğen (Öteki Yay.); Gültekin Emre, Kanun Hükmünde Şiirler (Öteki Yay.) ile yeni ürünlerini kitaplaştırdılar.
Haydar Ergülen şiirini farklı kanallarda sürdürüyor. Yıl içinde Hafız adıyla yazdığı şiirler, Hafıza adıyla; ölüm teması üstünde yazdığı ve bir üçlemenin ilk kitabı olan Ölüm Bir Skandal (Adam Yay.) ve dergilerde yayımlayıp kitaplarına girmemiş şiirlerinin kitaplaştığı Karton Valiz (No Yirmi Yedi Yay.) yayımlandı.
Bursa'da yayımladığı dergilerle tanınan Nahit Kayabaşı da ilk şiir kitabı Saklı Sözler' i (Düşlem Yay.) bu yıl yayımladı.
Geç kalmış bir ilk yapıt
Bedirhan Toprak' ın Anahtar Âyini (Adam Yay.) geç kalmış bir ilk kitap olarak bu yıl yayımlandı. 1958 doğumlu şair, yıllardır şiir yazmasına, şiirini büyük bir titizlik ve özenle oluşturup geliştirmesine karşın ilk kez yayın olanağı bulabildi. Şiirinin kendine özgülüğü, kişiliği hemen görülüyor. Okurun alışık olmadığı bir şiir. Döne döne okundukça tadına varılıyor, yeniden yeniden çekiyor kendine okuyanı.
Seyhan Erözçelik' in bu yıl yayımlanan Şehirde Sansar Var! (No Yirmi Yedi Yay.) adlı beşinci şiir kitabından acı taşıyor. Günümüz büyük kent insanlarının giderek yozlaşan değerler sisteminin getirdiği bir acı bu: ''Gül alırdık bir zamanlar.''
Orhan Alkaya' nın Erken Sözler' i (No Yirmi Yedi Yay.) şairin 1981-83 arası yazdığı ve bugüne dek yayımlamadığı şiirlerini bir araya getiriyor.
küçük İskender , bu yıl da yeni bir şiir kitabı yayımladı: Gözyaşlarım Nal Sesleri (Adam Yay.). Artık aynı anda çok farklı şiirler yazabilen şairin lirik söyleşiye yakın durduğu şiirleri bu kitapta bir araya getirilmiş.
En genç kuşaktan Nazmi Ağıl , daha ilk kitaplarıyla, şiirde pek alışık olmadığımız öyküleme düzeniyle yaygın bir beğeni kazanmıştı. Bu yıl yayımlanan Beni Böyle Değiştiren (Adam Yay.) adlı yeni kitabı da aynı ilgiyi gördü.
Genç kuşağın ilginç isimlerinden Bejan Matur da ilk kitabı Rüzgâr Dolu Konaklar ile topladığı ilgiyi, yeni şiirlerini kitaplaştırdığı Tanrı Görmesin Harflerimi (Metis Yay.) ile sürdürdü.
****
Bu yıl şiir yayıncılığı, elektronik yayıncılık alanına da taştı. Cumhuriyet'ten Günümüze Türk Şiiri Antolojisi kitapların yanında CD ROM olarak da satılıyor.
Metropol Multimedia tarafından yayımlanan Yaşayan Türk Şiiri 1-2 adlı CD ROM ise 23 şairimizin kendilerinin okudukları 53 şiiri içeriyor. Şiirler istenirse İngilizce altyazılı olarak da izlenebiliyor.
1) Oktay Rifat, 2) Fazıl Hüsnü Dağlarca, 3) Memet Fuat, 4) Can Yücel, 5) Haydar Ergülen, 6) İlhan Berk.
ÖDÜLLER... ÖDÜLLER.... ÖDÜLLER.... ÖDÜLLER....
Uluslararası Nâzım Hikmet Şiir Ödülü Martinikli şair-yazar Aime Cesaire 'ye verildi
Truva Folklor Araştırmaları Derneği Ödülleri şiir dalında Attilâ İlhan , düzyazı dalında Osman Şahin 'e verildi.
Akdeniz Altın Portakal Şiir Ödülü 'nü 'Sessiz Arkabahçeler' adlı kitabıyla Gülten Akın aldı.
Ceyhun Atuf Kansu Şiir Ödülü 'nü 'Suç Duyurusu' adlı dosyasıyla A. Hicri İzgören kazandı.
Asım Bezirci Araştırma ve İnceleme Eleştiri Ödülü İbrahim Oluklu 'nun 'Yazdıkça Eleştiri' adlı dosyasına verildi.
III. Nüzhet Erman Şiir Ödülü birinciliğini 'Hüzün Faslı' şiiri ile Ali Çapan , ikinciliği 'Erenler Sofrası'yla Semih Sergen ve 'Yüreğimdeki Cemre' ile Mehmet Ekinci , üçüncülüğü ise 'Neredesin' ile Selami Yıldırım aldı.
İbrahim Yıldız Şiir Ödülü 'Gökkule' adlı yapıtıyla Bülent Güldal 'a verildi.
Sait Faik Abasıyanık Öykü Ödülü 'Güneşe Giderken' adlı kitabıyla Necati Tosuner 'in oldu.
Behçet Necatigil Şiir Ödülü Turgay Fişekçi 'ye verildi.
Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri 'nde şiir ödülünü Zafer Ekin Karabay ile Can Bahadır Yüce paylaştı. Nilay Özer ve Murat Batmankaya şiir dalında dikkate değer görüldü. Öykü dalında ise Murat Saraçoğlu birinciliği alırken Hatice Meryem , İdil Önemli , Jaklin Çelik , Ayşem Ece Arar dikkate değer bulundu.
Can Yayınları İlk Roman Ödülü Vecdi Çıracıoğlu 'nun 'Kara Büyülü Uyku' adlı kitabına verildi.
İnkılap Ödülleri şiir dalında Ali Hikmet Eren 'in 'Turayazı' ile Serkan Işın 'ın 'İki Şehir Arasında Gece ve Şeyler' adlı dosyalarına, öykü dalında Kevork Kirkoryan 'ın 'Kevgir Öyküler' dosyasına, roman dalında ise Mehmet Batur 'un 'Adamın Davku' ve Ersan Üldes 'in 'Yerli Film' dosyalarına verildi.
Behçet Aysan Şiir Ödülü 'Çerçi Zeus' adlı yapıtıyla Yılmaz Gruda 'nın oldu.
Cemal Süreya Şiir Ödülü 'nü yayımlanmış yapıt dalında Mesut Adnan 'Yaseminli Mektup', Devrim Dirlikyapan ise 'Karla Gelen' kitaplarıyla aldı. Yayımlanmamış yapıt dalında ise Oya Uysal 'ın 'Mevsimini Kaybetmiş Rüzgâr' adlı dosyası ödüle değer bulundu.
Oktay Akbal Öykü Ödülü 'nü Asuman Tümer aldı. Bu Yayınevi Gençlik Edebiyatı Roman Ödülü birinciliğini Hamdullah Köseoğlu 'Uzak Yaz' adlı yapıtıyla, ikinciliği Miyase Sertbarut 'Gerçekle Büyümek, Düşlerle Yürümek', üçüncülüğü Halide Eşber Çelik Güvenç 'Yalnızlık'la aldı.
Ömer Asım Aksoy Ödülü şair Ali Asker Barut 'un oldu.
Arkadaş Z. Özger Şiir Ödülü 'Ben Eskiden Çocuktum' adlı dosyasıyla Kuvvet Yurdakul 'un oldu. Jüri Özel Ödülü 'Şimdiye Dek Sağ Kaldım' dosyasıyla Mehmet Atilla ve 'Zühre'nin Boyama Kitabı' adlı dosyasıyla Emel Güz 'e verildi.
Yunus Nadi Ödülleri Roman ödülü 'Kılıç Yarası Gibi' kitabıyla Ahmet Altan 'a, Öykü dalında 'İyiler Genç Ölür' kitabıyla Necati Güngör 'e ve 'Mavi Bir Merhaba' başlıklı dosyasıyla Ulviye Alpay 'a, Şiir dalında 'Acının Gümüşü' adlı dosyasıyla Ahmet Uysal 'a, Sosyal Bilimler dalında 'Terör ve Demokrasi' adlı dosyasıyla Pulat Y. Tacar 'a verildi.
Orhan Kemal Roman Ödülü 'Yağmur Hüznü' romanıyla Ahmet Karcılılar 'ın oldu.
Arıburnu Ödülleri Onur Ödülleri İlhan Berk ve Atıf Yılmaz 'ın oldu. Şiir Ödülü'nü Zeynep Köylü 'nün 'Son Arzum Gül ve Kedi' ile Cahit Ökmen 'in 'Melankolik Masal', Sabahattin Kudret Aksal Jüri Özel Ödülü'nü Yusuf Alper'in 'Şimdi Hangi Irmakta' yapıtı, yayımlanmamış şiir kitabı ödülüne Emel İrtem 'in 'Divaneliğe Dönen Pergel' dosyası değer bulundu.
Sedat Simavi Ödülleri Edebiyat Ödülü 'Söylemlerin İçinden' adlı kitabıyla Tahsin Yücel 'in oldu.
Nobel Edebiyat Ödülü Günter Grass 'ın oldu.
Kuzey Edebiyat Ödülü Danimarkalı ozan Pia Tafdrup 'a 'Dronninge Porten' adlı yapıtıyla verildi.
George Bueckner Edebiyat Ödülü 'nü 1973'te alan Avusturyalı yazar Peter Handke , NATO'nun hava saldırısını protesto etmek amacıyla ödülü reddetti.
Pulitzer Ödülleri Roman dalında 'The Hours' adlı yapıtıyla Michael Cunningham 'a verildi.
Litera Tour Nord Ödülü yazar Sevgi Özdamar 'a verildi.
Dublin Edebiyat Ödülü 'nü, ilk kez bir İngiliz yazar, Andrew Miller kazandı.
Makedonya Yazarlar Birliği 'nce Üsküp'te düzenlenen şiir şöleninde Şükran Kurdakul 'a 'Makedon Edebiyat Asası' ödülü verildi.
Saray Şairi unvanı Ted Hughes'ün ölümünden sonra Andrew Motion 'un oldu.
Gustav Heinemann-Barış Ödülü 'ne gazeteci-yazar Dilek Zaptçıoğlu değer görüldü.
Haneta Edebiyat Ödülü 'nü Laura Espido Freire kazandı.
Brooker Ödülü Güney Afrikalı J.M. Cretzce 'in oldu.
Goncourt Edebiyat Ödülü 'nü Jean Echenoz aldı.
Prix Femina Ödülü 'nü Japon yazar Nitonari Tsuji 'Beyaz Buda' adlı romanı ile kazandı.
Cumhuriyet, 29 ARALIK 1999
