''ENVER GÖKÇE'' YARIM KALANLAR
16/11/2008 · Kategori: Edebiyat Tarihimizden
Enver Gökçe
1920 - 19 Kasım 1981. Eğin’in Çit Köyü’nde doğdu. 9 yaşında ailesiyle birlikte Ankara’ya göçtü. Aynı yıl İlkokula başladı. 1939’da liseyi, 1948’de Ankara DTCF Edebiyat bölümünü bitirdi. Bitirme tezini, sonraki yıllarda kendisine de önemli bir ilham kaynağı olan »Eğin Türküleri« üzerine hazırladı.
Özellikle üniversite yıllarında politik tercihleri belirlendi. Pertev Naili Boratav, Behice Boran, Niyazi Berkes ve Mediha Berkes ile yakın dostluğu oldu. İlk şiirleri 1943 yılından itibaren dönemin bilinen dergilerinden Ülkü’de yayımlandı. Enver Gökçe aynı zamanda bu dergide düzeltmenlik görevini üstlendi.
Önceleri divan şiirine ilgi duyan Gökçe, üniversitedeki hocası Abdülbaki Gölpınarlı’nın divan şiirine ilişkin hazırladığı (1945) kitaptan sonra bu tarzdan uzaklaştı.
Yüksek öğrenimi sırasında 10 sayı yayınlanan Ant dergisinin yöneticileri arasında yer aldı. 1945-1951’lerde Yurt ve Dünya, Ant, Gün, Söz, Yağmur ve Toprak, Yeryüzü dergilerinde şiirleri yayınlandı.
Nurullah Ataç, Ahmet Kutsi Tecer, Ahmed Hamdi Tanpınar, Arif Damar, Ceyhun Atıf Kansu, Mehmet Kemal, Niyazi Akıncıoğlu gibi edebiyatçılarla tanışıp dostluk kurdu.
İstanbul’daki Kadırga Öğrenci Yurdunda yöneticilik yaparken politik görüşlerinden dolayı TCK’nun 141. maddesi uyarınca 7 yıl ceza aldı. 1951-57 yıllarında cezaevinde kaldıktan sonra bir süre çeşitli yerlerde sürgün cezası çekti. Bir süre Ankara’daki bazı gazetelerde düzeltmen olarak çalıştıktan sonra 10 yıl kadar köyünde yaşadı. Burada yaşadığı evi son yıllarda müzeye dönüştürüldü.
Türk şiirinde önemli bir akım olan »Garip« çevresine uzak duran Enver Gökçe, bu dönemde Aşık Veysel, Aşık Ali İzzet, Habib Karaaslan gibi aşıklarla yakın ilişkiler kurdu.
1970’li yılların başına dek edebiyat çevresinden uzak duran Enver Gökçe daha sonra yeniden bu çevrelere girdi 1973-1979 yılları arasında Yeni Adımlar, Yarına Doğru, Yansıma, Doğrultu, Halkevi dergilerinde yeni eserleri ve yazıları yayımlandı. Bu dönemde işlediği konularda özellikle yeniden yerele dönüş gözlendi. Aynı zamanda Pablo Neruda ve Ömer Hayyam şiirlerini çevirdi.
Şiirleri »Dost Dost İlle Kavga«, (1973), »Panzerler Üstümüze Kalkar« (1977) yayımlandı. »Yaşamı ve Bütün Şiirleri« (1981), »Eğin Türküleri« (1982), »Şiirler« (1982) adlı kitaplar ise ancak ölümünden sonra yayımlandı.
Son yıllarını Ankara bir huzurevinde geçirdi. Ankara’da öldü ve orada toprağa verildi.
ESERLERİ:
Dost Dost İlle Kavga (1973)
Panzerler Üstümüze Kalkar (1977)
Şiirler (ölümünden sonra, 1982)
Eğin Türküleri (1982, DTCF bitirme tezi)
YARIM KALANLAR
Açıklama - Aragon
Yanarım Alınmıştır Ağzım Dilim Elimden
Dünyanın
Türkiyem
Senin
Pare Pare Halkım Olmuş
Bu Kavga
Her Şeyin Bir Vakti Var
Ekmek
Üretime Başlayalım
Kardeş
Bu Dünyayı Seninle Sevmişim Ben
AÇIKLAMA :
Bu bölümdeki şiirler İhsan Atar'ın şairden kalan elyazmaları üzerinde yaptığı çalışmalar sonucu ortaya çıkmış, ilk kez Belge Yayınları basımında (1991) yer almıştır.
Bu bölüme alınan tamamlanıp son şekli verilmemiş şiirlere Enver Gökçe tarafından yazıldığı söylenen aşağıdaki dizelerden de söz etmek gerekiyor. Daha önce Belge ve AYKO yayınlarından çıkan Enver Gökçe kitabında da bu şiirin bir bölümü yer alıyor. Arif Damar'ın aktarımına göre; Aragon'un, Fransa faşist işgal altındayken “Elsa'nın Deniz Gözleri” gibi aşk şiirleri yazmış olduğunu öğrenen Enver Gökçe, buna karşı bir şiir yazmış ancak daha sonra Aragon'a haksızlık ettiğini söylemiştir. E. Gökçe'ye ait olduğu söylenen şiir, A. Damar'ın hatırladığı kadarıyla şöyledir:
ARAGON
....
Alnındaki kanlı sargı
Dünkerk ric'atından kalmadır
....
Şimdi atletleri alınmış stadlar
Kapatılmış üniversiteler
Üniversiteliler
....
Bütü yazılacak şeyler
Bunlar için,
Dargınım sana Aragon
(Enver Gökçe Üzerine, Damar, s.120, 1991, Aktaran Arif Damar)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.147 ve 164.
YANARIM, ALINMIŞTIR AĞZIM DİLİM ELİMDEN
Yanarım,
Alınmıştır ağzım dilim elimden
Konuşamam yanarım.
....
Sen ey yedi kol ışıklı
güneş başlı kavs-i kuzeh
sen ey elleri öpülesi hoca.
Yüreğim, sevincim acım,
çakır gözlü, ince uzun parmaklı
darbukacım.
Ve sen ey saçının tek telini sevdiğim.
....
Yine iki mars bir oyunla
Tavlada haklarım sizleri,
Yine berbat şiirlerimden okur
Yine çilingir sofrası kurarız bir akşam,
Ve ben Eğin türküleri söylerim.
....
Onlara nisbet
Kollarımı boyunlarınıza dolayıp,
Size satılmış provokatörlerin geçmişini anlatacağım.
Ve sizden uykusuz geceler boyunca içtiğim
Sigara paketlerinin acısını alacağım.
(1942-1943)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.149.
[....]
Dünyanın
Yarısı
Kızıl
Çağla
Yarısı
Kan
İrin
Ve
Çok
Şükür
Hayvanlar
Gibi
Sürüp
Çıkarılır
Faşizm
Harlı
Yangınında
Devrimin
(Yarın Dergisi, s.39)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.150.
TÜRKİYEM
Senin Emekçin Olaydım
Şen Olası Türküsü
Elvan elvan
Burcu burcu
Kokun Gelir Türkiyem.
(1980 yılında hatırladığı kadarıyla yazıp A. Doğan'a verdiği şiir, Yaba, s. 23, 1982)
TÜRKİYEM
Senin emekçin olaydım
şen olası türküsü
dost kokusu, dost selamı Türkiye
(Ankara 1945; El yazısıyla İlhan Başgöz'e ait bir kitapçığın
arkasına yazılmış biçimi)
İnci mercan
balıklara nasıl bakarım
eski bakır oldunuz.
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.151.
[....]
Senin
Emekçin
Olaydım
Şen
Olası
Türküsü
Elvan
Elvan
Burcu
Burcu
Kokun
Gelir
Bana
Türkiyem.
(....)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.152.
[....]
Pare pare halkım olmuş,
Urba bin, dert bin, ayak bin pare
Yaşamağa düşmüşler öylece
Baştan ayağa yare.
Asfaltları ben döşedim
Şu rayları ben...
Telgrafın tellerini ben
Telgrafın tellerine kuşlar mı konar
Telgrafın tellerinde ben
Ben senden mülhemim kardeş
Yaralı kardeş, bin yerinden
Ben senden mülhemim endüstri
Kömürden
çelikten
demirden
Binlerce türkünü topladım
Aşk ile, kalb ile, fikrile
Tuğlacı, dülger ve ırgat dilinden
Kokun gelir bana taze
Kokun gelir bana dost!
Dost elinden can elinden.
Ben senden mülhemim deniz
Memleketimin denizlerinden.
(1945 - Yazko Edebiyat, s.16, 1982)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.153.
[....]
Bu kavga
Sana bergüzar olsun
Ey
Temmuzda donanmış dağlar
Ey
Yazı yabanı turlayıp geçtiğimiz
Ey
Ayı izi kurt izine karışmış
Gazdan
Ve gök taşından yapılmış madde
Ey özgürlük
Ey madde
Seni ateşlere yakarım.
(....)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.154.
[....]
...
Her şeyin bir vakti var
Döllemenin ve ölmenin
Dökmenin vakti var
Ve sökmenin
Öldürmenin ve şifanın
Yıkmanın vakti var
Ağlamanın vakti var
Ve gülmenin.
...
(....)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.155.
EKMEK
Ateşte
Suyla
Ve undan
Yapılmışsın
Ekmek
Kalkıyorsun
Hafifçe ey
...
(...)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.156.
ÜRETİME BAŞLAYALIM
Üretime başlayalım
Pay alalım pay
Bu çelişki de ne
Hay kardaşım hay
Bireyci olmayalım
Hep birlikte işleyelim
Can derdine düşmeyelim
(Yaba, s.23, 1982)
Yıkalım çelişkiyi
Beraber işe başlayalım
Hay kardaşım hay
Bireyci olmayalım
Hep beraber işleyelim
Can derdine düşmeyelim
Vay kardeşim vay.
...
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.157.
[....]
Kardeş
Gelecek öyle bir gün
Öyle bir gün ki:
O zaman kalbim öyle ölgün ki
Açacak felek bir mezar başıma...
..........
..........
vefakâr kardaşıma.
(6.8.1938
Mehmed Kemal'e verdiği fotoğraf arkası yazısı
Enver Gökçe üzerine, Damar, s.120, 1991)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.158.
[....]
Bu dünyayı seninle sevmişim ben
Benim sensiz bu dünya nemdir ey dost
Yüce dağ başında bir koca kartal
Açmış kanadını dünyayı örter
Bazı yiğit vardır ölümden korkar
Ben korkmam ölümden er geç yolumdur”
(Sansaryan Han 3 no'lu hücrenin duvarı.
Aktaran İlhan Başgöz
Yazko Edebiyat, s. 18, 1982)
---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.159.
