'Heybetli Bir Çýnar'  2

Fazýl Hüsnü Daðlarca

Hülya Okur'un izniyle Fazýl Hüsnü Daðlarca röportajýnýn ikinci bölümünü geçen hafta kaldýðýmýz yerden  siz deðerli Avrupa okurlarýna sunuyoruz. Türk edebiyatýnýn en önemli isimlerinden Fazýl Hüsnü Daðlarca, HaberX okurlarý için Hülya Okur'un sorularýný yanýtladý:





HÜLYA OKUR- Ama siz yazmaya devam ettiðinize göre o da son deðilmiþ zaten.



“BEN HERKESE ÞÝÝR VERMEM.”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Þiir yazmak benim için çok alýþýk olduðum bir çabadýr. Bu kadar eser yazdýðým için bana kolay gelir. Ben herkese þiir vermem.



HÜLYA OKUR- 'Çocuk ve Allah' isimli  'erken baþyapýt'ýnýzýn yeni Türk þiirinin güzergahýný nasýl etkilediðini düþünüyorsunuz?



“COÐRAFYA KÝTABINI BÝLE ÞÝÝR OLARAK YAZDIM BAÞTAN AÞAÐIYA, ELÝM ALIÞSIN DÝYE”,” BU DA ALLAH’IN BANA BÝR TEBESSÜMÜ”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  O kitap þu bakýmdan önemlidir: o zamana kadar þiiri bir vezir içerisinde söylenmek söz zannetmiþler. Biraz da aþk sahasýnda bir þeyler söylemeye çalýþmýþlar. Aþkla kadýný birbirine karýþtýrmýþlar. Mesela þöyle mýsralar yazmýþlar:

“Bütün hayatýmý onlar verir de ben yaþarým

Kadýnlar olmazsa öksüz kalýrda eþ ararým. “

Fikret zamanýnýn þairlerinden bir yazmýþtý bunu. Þiirin bunlarla alakasý yok. Ben ‘þiir’diye bir þeyi küçük yaþta keþfettim. Yani böyle bir edebiyat türü olduðunu ve üstüne düþtüm. Param yettiði kadar kitaplar almaya çalýþtým. Aldým. Ablamým, babamýn kitaplarýný da okudum. Bir hazýrlýk yaptým. Bütün vezinleri öðrendim. Her vezinden kitaplar çýkarttým, aruzdan, heceden. Artýk o hale geldim ki,  bir mýsra söylesen hangi vezinden olduðunu daha yarýsýndan anlýyorum. Bu serbesti ele alýnca þiirin her türünü yazmaya kalktým. Coðrafya kitabýný bile þiir olarak yazdým baþtan aþaðýya, elim alýþsýn diye. Eski adamlar dergilerinde, benim þiirlerime yer verdiler. Sonra 20 yaþýnda bayaðý ebraha girdim. Girdim ki giriþ o giriþ. 93 sayýn, 75 senedir þiir yazýyorum. Bu da Allah’ýn bana bir tebessümü, gülümsemesi yani.



HÜLYA OKUR-  O gülümseme hiç eksik olmasýn dileðiyle….Eski kültür bakaný Talat Sait Halman, "Aþk þiirlerinin gücü pek az þaire nasip olmuþtur" diyerek iþaret ettiði sizden:”Türkiyeli bir þair olmasaydý, ayný þiirleri Fransýzca, Ýngilizce, Ýspanyolca gibi Batý dillerinde yazmýþ olsaydý çoktan Nobel armaðanýný kazanmýþ olurdu ve Nobel'e onur getirirdi.”þeklinde bahsediyor. Dizelerin dýþýnda bir yerin sizi zirvelere çýkartmasýný beklediniz mi?



“FARUK NAFIZ, ÇOK KABÝLÝYETLÝ, BÝR ZAMANLARIN TEK ÞAÝRÝYDÝ AMA NE YAZIK KÝ ÞÝÝRÝNÝN %90’I TASVÝR.”







FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Hiç beklemedim. Böyle bir þey olamazdý. Çünkü batý bizim üzerimizdeki kararýný vermiþti. Ve bizim barbar bir devlet saymýþtý. Bir çok tarihi olaydan sonra. Ben yurtdýþýna, kongresine gittim. Çevirmenler benim kitaplarýmý çýkarttýlar. Kimisi de þiir yayýnladý dergilerde. Ve okuyan bana azami saygýyla davrandý. Hatta bir yerlerde 400-500 kiþilik masalarda en baþa beni koydular. Hakkýmda ziyafetler verildi, toplantýlar yapýldý. Ben iþimi biliyorum ve iþimin sýnýrlarýný da durmadan geniþletiyorum. Ve bana Türkçe’m þunu öðretti ki: Türkçe, çok büyük bir anlatým aracýdýr. Yalnýz onu kullanmasýný bilmek gerek. Dil,  kendi kendine söyler, beni þöyle kullanacaksýn!”diye. Biz eðer kabiliyetimiz varsa bunu sezmeliyiz. Yoksa yüz sene yazsak nafile. Bir defa þunu bilmeliler ki: “Þiir, resim yapmak deðildir, resimde þiir deðildir.” Faruk Nafýz, çok kabiliyetli, bir zamanlarýn tek þairiydi ama ne yazýk ki þiirinin %90’ý tasvir. Yani bir manzarayý çizmekle geçmiþtir. Þiir, manzara çizmek deðildir. Mesela bir þiiri var ya: “Seni aþkým canavarlar gibi takip edecek!” Burada þiir, miir yok. Ýnsan korkar böyle aþktan. Kadýn kendini kuyuya atar, yine aþýk olmaz.



HÜLYA OKUR-  Bakalým þimdi sözünü edeceðimiz þair için neler söyleyeceksiniz? Yaramazlýktan ötürü bir hocanýz sizden yüz kere bir dize yazmanýzý istemiþ. Sizde Tevfik Fikret’in, ‘Elbet sefil olursa kadýn alçalýr beþer.’ Dizesini yazmýþsýnýz. Kendi yazdýklarýnýz dýþýnda elinizi kolunu baðlayan baþka dizeler oldu mu?



“CÜMLE KURARKEN, BÜTÜN SÖZCÜKLER KARÞINDA HAZIR DURMALIDIR.”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Oldu tabi. “Bir ben vardýr, bende benden içeri” çok güzel bir mýsradýr. Yunus’un mýsrasý bu. Ama çok da tekrarý oldu. Bütün dünya edebiyatýnda bin defa söylenmiþtir. Söylenmeyen bir sözü söylemek lazým. Bende þöyle olsun diye þunu yazdým:

Gör beni ben göz deðil miyim?

Herkesin gözü vardýr, bunu herkes söyleyebilir.

Gör beni ben göz deðil miyim?

Tabi uzun yaþamýmda þiirimi belki yirmi defa deðiþtirdim. Ben bunu makine gözlüðü yaptým. Eðer bunu makineye benzetirsek. Çok daha fazlasýný yaparsýnýz. Benzetmeleri üçüncü, dördüncü, beþinci derecede yaparsýn vites deðiþtirir gibi. Mesela; “Ýçimdeki sevinç, atlas dalgalarýnýn karaya vuran büyük boyutlarýna ulaþmýþtý.” Bunu biraz daha kýsaltalým:”Seni görünce, atlas dalgalarý gibiydin” Daha kýsaltalým:”Sen, atlas dalgalarý mýsýn?” Daha da kýsaltalým:”Sen, atlas mýsýn?” Daha da kýsaltalým:”Sen, atlas” Þiiri de yazarken, araya koyduðun teþbih basamaklarýyla baþka biçimlere ulaþabilirsin. Yazar, bütün bunlarý bulacak geniþ bir duyarlýlýk çizgisi kazanmalýdýr. Okuyucuya da kazandýrmalýdýr. Anlatým, her türlü engelden kurtulmuþ olmalýdýr. Cümle kurarken, bütün sözcükler karþýnda hazýr durmalýdýr. Dilin kaç sözcüðü varsa…15000,20000…40.000 sen onlarýn birbirine bakanlarýný o anda sezip alývermelisin.  Bu da  büyük bir el ve beyin hüneridir, çalýþmadýr. Siyasi bir adam vardý, 40’lardan belediye baþkaný. Sunuhi bey. Bu ada o kadar güzel konuþurdu ki, Taksim de o seçimlerde tesadüf ettiðim zaman oturur, dinlerdim. Þobilay cemiyetinden öðrenmiþ adam ben meramýmý anlatýrken. O kadar akýllý bir adamdý ki. “Bir gün þöyle bir olay oldu” Tam bunu söylerken takma diþleri fýrladý aðzýndan. Kim olsa paldur küldür iner aþaðýya deðil mi?Bu inmedi. Sesi de azaldý. “Ýþte görüyorsunuz, þu memlekete canýmýzý verdik, diþimizi verdik, bu haldeyiz!” dedi.” Zaten diþe ne gerek? Ekmek mi var yiyecek!”dedi. Bir alkýþ, bir kýyamet!. Dedim ki: Ulan ne zevzek adam!



HÜLYA OKUR-  Kadýköy Belediye Baþkaný Selami Öztürk'e, evinizin müzeye dönüþtürülmesi için vasiyette bulundunuz. Bu þiirlerin ve sizin efsanenizin yaþamasý mý, yaþatýlmasý için mi bir fedakarlýktý?



“ÞÝÝR; SÝZÝN EKMEÐÝNÝZÝ DE, YÖNETÝMÝNÝZÝ DE, HASTALIKLARINIZI DA ALAKADAR OLAN BÝR KAMU GÖZÜDÜR”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Onunla alakasý yok. Ben böyle yaparak, þunu söylemek istedim topluma: Þiire gereken saygýyý gösteriniz. Þiir; sizin ekmeðinizi de, yönetiminizi de, hastalýklarýnýzý da alakadar olan bir kamu gözüdür. Bunu bilsinler. Öðrensinler. Yoksa bir ölünün bunlara ihtiyacý yok. Gelmiþ gitmiþ. Ama bu teþebbüsü insanlara bu fikri versin istedim. Ve þu binanýn yeri tam buna müsait. Bunun dýþ duvarýna benim bir dizemi yazarlar. Burayý gezerken, doðada, 20-30 defa okurlar benim þiirlerimi.  Güzel bir þey olur.



HÜLYA OKUR-  Böyle bir mutavassýta ihtiyaç kalmadan da siz yaþarsýnýz aramýzda, yaþayanlarla…



“ÝSTESELER DE ÖLDÜREMEZLER BENÝ”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Zaten isteseler de öldüremezler beni. O parti gider, öbür parti tekrar yerine koyar. Ben kimim? Bir Türküm o kadar. Biraz eli yazýya yatkýn bir Türk. O kadar. Yoksa büyük bir iddiam yok.



HÜLYA OKUR-  Kim olduðunuz konusunda ilginç bir anekdot… Askerî okulda bir gün yüzbaþý, 'Herkes öðlen saat on ikiye kadar kendine bir soy isim bulsun. Eðer isim bildirmezseniz nüfus müdürlüðü sizin adýnýza bir isim uyduracak' demiþ ve soy isminizi kendiniz bulmuþsunuz. Aslýnda þairsen kendinde yaratamadýðýn bir þey yok anlamýna mý geliyor bu?



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Ben istedim ki bir defa bu; özgür olsun daðlar gibi, ikicisi; yýkýlmaz olsun, kalýcý olsun. Ondan sonra memleket savunmasýnda iþ olsun daðlar gibi. Türkiye’de iþi olsun. 4 saatte buldum ben onu. Çalýþtým, çabaladým buldum. Herkes de çok beðendi. Çünkü alýþýlmamýþ bir söz yýðýnýydý.



HÜLYA OKUR-  Mustafa Kemal’in Kaðnýsý, ilkokulda kalabalýklar önünde bir çok çocuðun heyecanýna nidasýyla, rikkat katmýþtýr. Kaðnýsýna, Mustafa Kemal'in Kaðnýsý adýný vermeyen çocukluðu nelerden yoksun görürsünüz?











FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Mustafa Kemal’den uzak bir çocukluk bence büyük bir zelzelenin kötülüðüne eþittir. Büyük bir depremin büyüklüðüne eþittir. Ne yazýk ki günümüzün yöneticileri, siyasileri Mustafa Kemal’i anmaktan kaçýnýyorlar. Bu þeyi gösteriyor: “Eþek ahýrýnda at rüyasý görmekten korkuyorlar.” Yaptýklarý taklit bile deðil.... Ýlhan Selçuk, bu iþe emek vermiþ, çok tecrübeli bir adam. Yaþý 80’i belki de geçti. Yazýk! Cumhuriyet Gazetesinde yeni yeni yazarlar yetiþtirmeye çalýþýyorlar.



HÜLYA OKUR-  Þiirlerinizi saza, güfteye vuraný, kuþlarýnýzýn ayaðýnýn iple baðlanmasý gibi mi görürsünüz? Þiirlerinizin bestelenmesini ister misiniz?



“RUHÝ SU; BENÝM ‘ALMANYA’DA ÇÖPÇÜLERÝMÝZ’ÝMÝ SÖYLEMÝÞTÝ”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Hoþnut deðilsem de, ayaðýnýn baðlandýðýný düþünüyorum. Bestelenmesi elbette onlara ikinci bir hayata vermesi bakýmýndan üzücü deðil, sevindiricidir. Bazen güzel þiirler seçiyorlar, hoþ oluyor onlar. Þiirler, ses bir araya gelince daha yaygýnlaþýyor. Ruhi Su’nun benden çevirdiði bir þey var ya o çok güzel. Birkaç þiirimi söylemiþti. ‘Almanya’da Çöpçülerimiz’i söylemiþti.



HÜLYA OKUR-  Þiir çilesi çektiniz mi yada Aðlayan çok, gözden yaþý gelen yok misali þiirlerinizin kadrinin bilinmeyeceðine inancýnýz oluþtu mu?



“BEN HOCAMA SALDIRDIM, O BANA:’FÝKRET GÝBÝ BÝR ÞAÝR OLACAKSIN’ DEDÝ.”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Hiç. Tam tersine benim þiirlerim hemen sevildi. 1940’da ilk þiirimden 5 Lira para almýþtým. Çok sevindim. Ýstanbul diye bir dergiye bir þiir yollamýþtým. Birinci sayfaya kapak yapmýþlar. Adresime kadar göndermiþler. Ýlkokul talebesiydim. Bir hocam vardý, bize eski yazarlarý okurdu. Ben derdim ki:”Hocam, bize eski yazarlarý okutturma. Yeni yazýlarý bize okut. Bunlar zamanýnda çýkmýþ þeyler. Hiç tadý yok bunlarý” dediðim halde. Bana bütün sýnýfýn önünde:”Sende bu iþe bir yatkýnlýk var, büyük bir þey var” dedi. “Sen dedi, hiç acele etme, sen Fikret gibi bir þair olacaksýn” dedi. Bütün sýnýf þaþtý, hocadan bana böyle bir laf gelmesine. Ben ona saldýrdýðým halde o bana bunu söyledi. 



HÜLYA OKUR-  Eskilerden konuþmayalým demiþsiniz ama…..Þimdiki þiir anlayýþýnýn otomatik þiir makinesine dönüþmesi fikrine katýlýyor musunuz? Kalpten, yürekten, yalnýzlýktan uzak, ürkek kafiyelere mi emanet hazineniz?



“EVLENECEK ADAM ÞÝÝR YAZMAMALI, ÞÝÝR YAZACAK ADAM DA EVLENMEMELÝ”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  O kadar demesek de o çok zalimane oluyor. Her þey çevreyle güzel. Bir pýrlanta broþ düþün. Onu takmak için güzel bir elbise, süslü, yakýþlý bir gövde lazým. Biz de bunlarýn hepsi birden yok. Onun þiirimiz birkaç sloganýn elinde kaldý. Kimisi komünizm davulu çalmakta, kimisi tam tersi ramazan davulu çalmakta, kimisi bunlardan bihaber aþk þiiri söylemekte. Kapýya genç bir çocuk geldi. Bir kitap getirmiþ. Ben bunlarý gözlerim görmüyor, eðilip de bakamýyorum” dedim. Birkaç tane okudu. “Niye bunu yazýyorsun, burada yazýlmýþlar var, yeni bir þeyde söylemiyorsun.”dedim. Bir duraklýyor. En iyisini bul oku dedim. Buldu okudu. Bunda ne var? Dedim. “Senin bu þiirini senden evvel gelmiþ, þu þairlerde daha iyisi var.”dedim. Bir samimiyeti yok. Sonra sordum:”Sen boylu bir insan gözüküyorsun, senin sevgilin yok mu ?”dedim. “Ne duruyorsun, evlen, býrak bu þiiri, miri.. Evlenecek adam þiir yazmamalý, þiir yazacak adam da evlenmemeli. “dedim. “Senin þiir yazma ihtimalin yok, bunlar hep oradan buradan toplanmýþ laflar.”dedim.



HÜLYA OKUR-  “Kiþi seni severse soyunur aya karþý

                              Sever ölüsüne dek” mýsralarýnýzda olduðu gibi hizmetkârlarýn ötesinde bir haným zadeye kapýldý mý gönlünüz?

“KADININ ÝÇÝNDEKÝ ALETLER, AÞKTAN KOPARILMIÞ PARÇALARDIR”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Efendim iki üç tane oldu, onlardan çocuðum olmadý, manevi evladým var bir tane: O da þiir yazan sað kolum… Fakat onlarýn sonu gelmedi. Hatta o zaman ben anladým ki bu kadýnlarýn yapýsýnda þiire yatkýn kiþi, erkeklerden daha az. Mesela 100 kiþiden 10 kiþi þairse, bu kadýnlardan bir tanesi þairdir. %1. Þundan geliyor: Kadýnýn içindeki aletler, aþktan koparýlmýþ parçalardýr. Onun doðurma mekanizmasý çýtýr çýtýr iþliyor.



HÜLYA OKUR-  Peki hocam, kadýnlar, kendilerine atfedilen, adýna þiirler, þarkýlar yakýlan bir varlýk olarak memba diye mi yaratýldý acaba?



“DÝÞÝ DÜÞMÜÞ, YAÞLANMIÞ ÞAÝRLER KADINA ÞÝÝR YAZAR”



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Yok. Bir defa þiirler kadýna yazýlmaz. Þiir, doðaya, içimizdeki doðanýn seslerine yazýlýr.  Yoksa kadýnla alakasý yoktur. Kadýna yazan aldatmacadýr. Zaten türkü halinde o söylesin diye yazarlar. Diþi düþmüþ þairler yazar, yaþlanmýþ olanlar.



HÜLYA OKUR-  Korkusuzluðu Nazým Hikmet’e benzeyen, Solcu bir þair olan Hasan Hüseyin Korkmazgil, sizi açýkça sevmediðini söylemiþti. Sizi sevmeyenin, sizden ne istediðini ve alamadýðýný düþünmeliyiz?



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Þöhret istiyorlar, alamýyorlar. O adam solcu bir adamdý. Söyleyecek tabi. Sevinirim. Çünkü samimi olduðu için takdir ederim. Ýnsan herkesi sevecek deðil ya!



HÜLYA OKUR-  "Þairler ile çocuklar, iki kaçaktýr. Anneleri babalarý, öðretmenleri görmeden bütün olanaklarý kullanýrlar, buluþurlar." Diyorsunuz. Peki insanlarýn duygularýný kaçak yaþamalarýna, aðlayamamalarýna ne diyorsunuz?



“ ÝNSAN, KAÇAK YAÞAMAYA KARAR VERMÝÞSE, ONU ÝLAN ETMEYE ÇEKÝNMEMELÝDÝR”







FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Pek onu anlamýyorum valla. Çünkü insan, kaçak yaþamaya karar vermiþse, onu ilan etmeye çekinmemelidir. Bütün yaþamým boyu sayýsýz yaþamak konuþmalarý yaptým. Hepsinde demek istediðim iyice anlaþýlmamýþtýr. Ýsterdim ki bu konuþmalar kimseyi küçük görmediðimi, özel yaþamalarýný anladýðýmý, daha da sevdiðimi, hele þiir yazanlarýn bütün varlýklarýný ikiye bölerken, nice yalnýzlýklara düþtüklerini, benim ortaklýðýmla ayakta durabildiklerini sezsinler. Geceleri daha çok sezsinler. Kim, kiþiyi daha açýk seçik görür?



HÜLYA OKUR-  Kim, kiþiyi daha açýk seçik görür?



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Yalýn. Karanlýk, kiþiyi açýk saçýk görür. Okuyucular gibi.



HÜLYA OKUR-  Þiirleriniz elden ele, dilden dile dolanýrken kendinizi gözden ýrak tutmanýzýn nedeni þairin yarý tanrý özelliðinden mi geliyor? Yani varlýðý bilinen ama görünmeyen…



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Hiç ilgisi yok. Bir þiirimde þöyle dizelerle anlatmýþtým

Anýmsadýðýma göre…

-BÝTÝRÝÞ DÝZELERÝ-

“Bir gün gelecek öleceðim

  Özgür kalacaðým

  Bütün uzaklardan görünür kalacaðým

  Kim kimi severse o gelsin

  O sevilen gelsin”

 



HÜLYA OKUR-  "Tanrýyla Ben" baþlýklý dörtlüðünüzde: "O
                                                                                                Ýþinin ozaný
                                                                                                Ben tanrýsýyým
                                                                                                Ýþimin".  diyorsunuz.

Bu iþin piri olduðunuzu siz kabul etmeseniz de biz ediyoruz. Okuyucularýnýzdan son istediðiniz nedir?



FAZIL HÜSNÜ DAÐLARCA-  Kiþi bir basamaktýr. Beni okuyanlara “Hadi bir basamak daha týrmanmaya!”diyorum.



HÜLYA OKUR-  Tavan aranýza kadar gelebilmeyi temenni ediyorum kendim için.

“Ne korkuyorsan uyanýp geceleri,

Ölüm, yaþayacaðýný yok edebilir,

Yaþadýðýný deðil.” Þeklindeki meydan okumanýza binaen ömrünüzün daha da uzamasýný diliyorum…Teþekkürler bu doyumsuz sohbet için.