SUAVİ BARUTÇU’ NUN ANLATTIKLARI

23/9/2009 · Kategori: Edebiyat Tarihimizden

Ali Şahin kardeşim;

Yazmakta geciktiğim için özür dilerim.

Ekte bazı yazılar bulacaksın. Umarım ilgini çeker.

Fotoğraf ta gönderebilirim.

Arif Okay

Suavi can çocuk kapalı bir kutu

açtım gülücükler aktı ansızın

dudaklarından

açtım bilgelik kavga yediveren çiçekler (*)

SUAVİ BARUTÇU’ NUN ANLATTIKLARI

23 Haziran 2002 İstanbul

İşyerine giderek zaman zaman görüştüğüm Suavi Barutçu ile benim evimde birkaç kez oturup söyleştik. İlkinde yalnız gelmişti. İkincisinde dayım Kasım Yücel ve Antakyalı Mithat Esmer de konuğum olmuştu.

Her zaman az konuşurdu. Özellikle siyasi çalışmaları ve bir süre tutuklu kaldığı ‘1951 TKP Tevkifatı’ olayıyla ilgili olarak ağzı sıkıydı. Bazı konuları daha çok Vedat Türkali ile irdelerdi.

Evimdeki ilk görüşmemizde, ona ‘1951 Tevkifatı’ kitabını gösterdim. Kitabın kendisiyle ilgili bölümü birlikte okuduk. Bazı anımsadıklarını teybime aktardı:

Hiç alakası yok.

Bu kitap olsa olsa polis kayıtlarından oluşmuştur. Benimle ilgili bölüm birkaç sayfa. Oysa ben polisteki ifademde hiçbir şey söylemedim. Mahkeme sonucu benimle ilgili karar özetten oluşuyordu. Tek cümleydi:

“Parti üyesi olmakla birlikte hakkında delil elde edilemediğinden beraatına karar verilmiştir. “

Hepsi bu. Herkesin 1 saatle 24 saat arasında kaldığı tabutluk denilen yerde ben 11 gün kaldım. Duvarlara yazılan yazı ve isimlerden anlaşılıyordu. Hiçbir ifade vermedim. Bana ‘Parmaksız Hamdi’ bazı sorular sordu. Bizzat o beni sorguya aldı. Bana Abdülkadir Demirkan (Vedat Türkali) ile ilgili sorular sordu.

Tevfik Dilmen beni biriyle buluşmaya göndermişti. Ancak buluşamadık. Bu kişi Abdülkadir Demirkan idi. Tevfik Dilmen her şeyi anlatmış. Polisin amacı Kemal Dayan’a ulaşmaktı. Bir de Yeryüzü dergisini sorgulamaktı (1).

Kemal Dayan’ı Yahya Kanbolat Suriye’ye çıkarmayı başardı. Hatay’da bir düğün alayı ortamında Kemal yurt dışına çıktı. Erem Esen ve Abuzer Özdemir ile birlikte.

Ben konuşmayınca Halit Çelenk de alınmadı.

Parmaksız Hamdi bana “Sen hiçbir şey bilmiyorsun, sen bülten de okumadın, aidat ta ödemedin?” diye sordu. “Yok” dedim “Ben ne bülten okudum, ne aidat ödedim. Biz arkadaşlardan zaman zaman borç para alarak geçindik.”

Parmaksız Hamdi bir teyp getirdi. Tevfik belli ki her şeyi anlatmış. Zaten birçok şeyi o konuştu ve bir süre polisle işbirliği yaptı. Merkez komitesinden herkes gelmişti. Reşat Fuat Baraner, Mihri Belli, Şefik Hüsnü, Şekip Güçlü...

Ben Yeryüzü Dergisini kurdum. Bana Antakya’yı örgütlemek görevi vermişlerdi. Ancak çalışmaya başlamadan tevkifat başladı.

Ben 2,5 yıl hapis yattıktan sonra beraat ettim.

Suavi Barutçu benden bu kitabı ödünç istedi. Verdim. O da şunları ekledi:

- Ben bu kitabı ilk kez görüyorum. Bu kitaptakileri Vedat (Türkali) ile konuşup tartışacağız.

(Fotoğraf)

2002 yazında Arif Okay’ın evinde çekilen bu fotoğrafta soldan, Mithat Esmer, Kasım Yücel, Suavi Barutçu ve Arif Okay görülmektedir.

İSTANBUL’A GELİŞ VE SONRASI

Suavi Barutçu Antakya’nın sol geleneğinden gelme. İstanbul’a Sosyalist dünya görüşünü kuşanmış olarak ve bir bilinç birikimiyle gelmişti. Aşağıda adları verilecek olan Antakyalı toplumcu arkadaşları ile birlikte ilerici bir dünya görüşünü özümsemişlerdi. İkinci kez evime konuk olduğunda Daha uzun bir konuşma yapma olanağı elde ettik. Buradan gerisini Suavi Barutçu’dan dinleyelim:

Şimdi İstanbul’a ben 1949 da geldim. Birkaç ay bir sonra (İstanbul) Yüksek Tahsil Gençlik Derneğine gittim. Parti (Türkiye Komünist Partisi) bu dernekte çok etkindi. Şevki Akşit, bir de Enver Gökçe –şairdir- il sekreteri Tevfik Dilmen’e bağlı olarak işçi kesimine Enver Gökçe, talebe kesimine de Şevki Akşit bakıyordu. Şimdi Tevfik Dilmen böyle. Şevki Akşit böyle işte okumuş takımı ona bağlıydı. Enver Gökçe’ye işçi kesimi bağlıydı. Şevki Akşit’in en yakınlarından biri Kemal Dayan’dı.

Kemal Dayan ile iyi arkadaştık. Aynı evde oturuyorduk. Kemal Dayan, ben, İlhan Berktay, Naci Ormanlar, Dursun Bozkurt karşıda Taşkasap’ta daire tutmuştuk. Üç odalı. Ben tek bir odada kaldım. Bu Kemal Dayan’la yakındım. Beni partiye aldı. Girer misin dedi. Girdim. Muhtelif hücrelerde çalıştım. Kemal Dayan’la da çalıştım. İlhan’la da çalıştım. Gülören (Özdemir) vardı, onunla çalıştım.

Bu arada da Nazım Hikmet kampanyasına başladık. Nazım Hikmet’le meşhur Çiçek Palas toplantısını yaptık. Laleli’de.

Yalnız parti bana o arada şöyle bir görev verdi: ‘Yeryüzü’ diye bir derginin organizasyon işini. Ressam Avni (Memedoğlu) vardı, onunla konuştum bu derginin organizasyon işini. Buna imtiyazını teklif ettik. Göstermelik bir adam gerekirdi. Sahibi göstermek için. Avni “redaksiyonu ben yapacağım” dedi. “Olmaz” dedik. Onun üzerine Abidin’e (Özkan) gittik. Abidin o zamanlar üniversitede okuyordu ve San George Avusturya

Lisesinde hademelik yapıyordu. Asıl kapıcı Halkoviç denen biriydi. Ben gittim Abidin’e dedim “böyle bir şey var, gel seni derginin sahibi yapalım” dedim. Abidin kabul etti. Abidin’in adına aldık imtiyazı. Abidin St. George Lisesinde yatar kalkardı. Ama dergiyi asıl yönetenler arasında Şükran Kurdakul, doktor Metin Özek vardı. Hatta ben yakalandığım zaman cebimde bir sürü 1 kuruşluk pul çıktı. Dergiyi fiilen parti adına idare eden bendim. Abidin partili değildi.

Bu arada üniversitede okuyordum. Hukuk fakültesinde. Tamamlayamadım. Hatta Abidin’le Yahya Kanbolat derneğe gelmişler, dernekte İlhan varmış. Başkan İlhan. İkisi de benden yaşlı. Daha eski. Mehaz göstermeleri lazım. Bir iki şey mehaz gösteriyor. Abimden söz ediyorlar. Bunlarda şudur, budur Abidin’i içeri almak istemiyorlar. “Yahu bırakın” demiş, İlhan, “Suavi’yi tanıyor musun?” demiş. Bunu bana İlhan anlattı. Derneğe böyle gelmişler. Yalnız onları (Yahya Kanbolat ve Abidin Özkan) almadık partiye. Legal görevi olanları almazdık partiye. Bu dergi hakkında tahkikat açılabilir her an için. Baskı görür, partili olduğu açığa çıkar.

Hatta ben çıktıktan sonra Abidin bana söyledi, “Çantamı hazırladım ve on beş gün bekledim” dedi.

Şimdi baban partiye girmedi. Demin anlattım, Antakya sekreterliğini bana verdiler. Antakya’yı teşkilatlandırmak işini. Ancak tevkifat başlayınca iş kaldı. Antakya’yı teşkilatlandırsaydık, elbette Yalçın’ a ve babana gidecektik.

İşte Halit Çelenk’in adı geçiyordu. Kemal Sülker zaten İstanbul’daydı, sendikacıydı.

Çetin Özek, Metin Özek partili değildi. Şükran partili değildi (TKP). Şükran sonra geldi. Kısa bir süre geldi, biraz su koyverdi sonra çıktı. Onlar işin edebi tarafıyla uğraşıyorlardı. Ama parti sorumlusu bendim.

Tabutlukta 11 gün kaldım. 1 saatle, 1 gün arasında kalmışlar. Duvarlara yazılan yazı ve isimlerden anlaşılıyor. Hiç ifade vermedim.

ANTAKYA ÜZERİNE ANIMSADIKLARI...

İkinci görüşmemizde konu Antakya çevresinde dönmüştü. Suavi Barutçu bize bazı bilgiler aktardı:

-Ben 1930 Antakya doğumluyum. Babanla arkadaşlığımız ideolojikti. Baban daha çok Abidin’ in arkadaşıydı. Abidin Süveyka’da otururdu. Abidin’in evi babanın ve Arif’in (Hikmet Katiboğlu) evine yakındı. En yakın arkadaşı Arif’ti. İçtikleri su ayrı gitmezdi. Abidin de arkadaşları idi. Ancak o biraz büyüktü. İşte solcu olanlar zaten belli. Yalçın, Süleyman, Abidin, ben... Onlardan sonradır benim katılmam solcu gençlere. E, abim de sol tandanslı. Haluk. Yani ben liseyi 1949 da bitirdim, orda 1946-47-48 yıllarında vardı 4-5 kişi solcu olarak. Birbirimizi tanırdık. Konuşurduk yani. Yalnız Arif ile Süleyman çok yakındı.

Antakyalı birçok solcu arkadaşım vardı.

Kemal Sülker bayağı bayrak bir isimdi. İstanbul’da görüşüyorduk. Benim aktivitem daha çok İstanbul idi. Mehmet Bekir Soydan’ı bilirim. O da sonradan aramıza katıldı.

Antakyalı sosyalistler içinde Yalçın (Ergönül) vardı. O pirdi. Gerek Süleyman’ı, gerek diğerlerini o yetiştirdi. O çok inançlı bir adamdı. Çok kararlıydı. Süleyman ve Arif’in üzerinde çok etkiliydi. Ben babanla (Süleyman Okay) sürekli görüşürdüm. Ayrıca Arif (Hikmet Katiboğlu) vardı, yakın görüştüğüm. Baban partili değildi.

Dayın Kasım da (Yücel) mektep arkadaşımız. Mektep arkadaşım. Ama ben daha küçük olduğum için Kasım’ın Kasım’ın kızkardeşi Saliha ile okudum. Babaları Lütfü Rıfai. Sonradan Yücel. O da Saray caddesinde bir yer açtı. Avukat gibi falan. Bilinen bir adamdı. Kısa boylu esmer. Lütfü Rıfai diye tanınmış, Antakya’nın bilinen adamlarından biriydi. Benim babam da Lisede Matematik öğretmeni idi. Lütfü Bey babamla samimi arkadaştı. Maarifçi idi.

Daha başka arkadaşlarımız da vardı. Nizamettin Arıman... Benim sınıf arkadaşımdı. Onun görüşleri o yıllarda bizden farklıydı. Ama iyi bir arkadaşımızdı. Kemal Karaömeroğlu vardı, gazetecilik yaptı sonraları. O da çok iyi bir çocuktu. Atayolu gazetesinde ilk o vardı. Gazeteyi çıkaran Selim Çelenk idi. Onun bir kızı vardı, Yıldız... Selim Çelenk bir ara meşgul olmadı. Gazeteyi Yıldız çıkardı. Yıldız’ı iyi tanırım. Benim ikizim Süheyla var, onun yakın arkadaşıydı. Hatta bizim Yıldız’la duygusal bir yakınlaşmamız oldu. Herhangi öyle abartılı bir şey değil, yalnızca bir duygusal yakınlaşmaydı. Sonra evlenip Adana’ya gitti.

Antakya üzerine anımsadıklarım var elbette. Çiçek Kahvesi. Lafut’taydı. Oraya kızlı erkekli aileler giderdi. Çiçek Bahçesi denirdi. Kışlayı geçtikten sonra sağda, nehir üzerindeydi, ama yukardaydı. Böyle taraçalar halinde inerdi. Arkadaşlarını alan oraya gelirdi.

Evimiz Lafut’a yakındı. Fransız konsolosluğunun tam karşısındaydı bizim evimiz. Orada iki ev vardı. Şimdi orası zaten Hıristiyan mahallesiydi. Babam oraya ilk taşınanlardandı. Kiracıydık. Bu bir ileri görüşlülüktür. Babamın dini eğilimleri yoktu. Geniş görüşlüydü. Namaz kılmaz, camiye gitmezdi. Öleceği zaman Ulucami’den hoca çağırmak istediler, yüz vermedi.

-Bize biraz Lafut’tan söz eder misin?

Lafut’u şöyle anlatayım. Kışlanın önünden ileriye doğru gezinti yeriydi. Gece, mesela mehtaplı gecelerde herkes çıkardı oraya yürüyüş yaparlardı. Hata yalnız bile bayanlar çıkarlardı. Rahatça. Benim ablalarım çıkar gezerlerdi. Henne çayı ile Asi’nin birleştiği yerde bir dolap vardı. Çiçek Kahvesinin karşısındaydı.

Lafut Arapça, Fransızca karışımı bir söz. Fut Arapça girmek demektir. Yani şehir girişi. Halep tarafından “Şehir girişi” işte o cadde. Yani bizim evden itibaren biraz çıktıktan sonra biri Dörtayak’a doğru, öbürü Çiçek Bahçesine doğru ta ilerilere dek uzanır.

Akşamüzeri oldumu herkes, gençler, kızlar, kadınlar oraya çıkarlar. Gezinti yeri. Temiz kıyafetlerle gidilir. Çok gittim. Çiçek bahçesine gidilirdi.

Geceleri de gezilirdi. Mehtaplı gecelerde mutlaka gider otururduk. Çok kibarca bazen laf atılırdı. Bazan kızlar gençlere laf atardı. Hatırlarım Sabahattin Adalı bizim karşımızdan geliyordu, arada bir gurup Hıristiyan kız vardı. Arapça birşeyler söyledi kız, ne söylediyse, Sabahattin “Min ene” yani “o ben miyim” dedi. Sabahattin Adalı gerçekten yakışıklıydı. Lafut’ta gezerken tatlı tatlı göz süzmeler olurdu. Hiç kabalık, sarkıntılık olmazdı. O tarihte hangi şehirde genç kızlar gece çıkacak... Yalnız 4-5 yıl önce Edirne’de ona benzer bir hava yakaladım. Edirne’de gece aileler, kadınlar, genç kızlar, kiminin çocukları gezmeye çıkıyorlar, bir yerde oturuyorlar, bana Antakya’yı hatırlattı.

-Aslında Antakyalısınız değil mi?

-Evet. Benim baba tarafımın Antakya’da bir sıra dükkanları varmış. Osmanlı’da barut yaparlarmış. Benim anne tarafım, annemin annesi Girit’ten gelme. Halep’te posta müdürüymüş babası. Babamın bahçeleri de Asi’nin tam karşısındaydı. Yanıbaşında bir su dolabı vardı. Bu dolaplar sayesinde sulama yapılırdı. Bir de dalyan vardı altında. Yılan balığı. Ciddi ciddi balık tutulurdu.

(antakya fotoğrafı)

07-02-1950, Gençlik Kıraathanesi, Antakya. Bir gurup genç İstanbul’dan gelen arkadaşları Suavi Barutçu ile birlikte. Bu sekiz genç içinde bilinenler: Öne yakın gözlüklü olan Suavi Barutçu’dur. En solda İsmet Doğanlar, soldan ikinci Nizamettin Arıman, tam karşıda İskender Bulos, en sağda 8. kişi Kasım Yücel’dir.

Son görüşmemiz ise 27 ekim 2006 günü Göztepe SSK Hastanesinde gerçekleşti. Tüstav Mütevelli Heyeti Toplantısı için Antakya’dan gelen Mehmet Salmanoğlu ile buluşarak Göztepe’ye geçtik. Hastanede İstanbul’da yaşayan Antakyalı Mehmet Boz ile buluşarak yanına gittik. Liseden sınıf arkadaşım Mehmet Boz, Suavi Barutçu’yu dialize götürüyor, sık sık kontrol ediyordu.

Odasına girdiğimde uyuyordu. Çökmüş avurtları sağlığını ele veriyordu. Flaşlı bir fotoğraf çekince uyandı. Bir süre bana baktı, “Oo, Arifçiğim, hoş geldin” dedi. Yanında üç saat kaldık. Hiçbir şey yemiyordu. Doktorların bize fısıldadıkları gerçekten kötü bir tablo idi. O bunun farkında değildi. Yanımızdaki bir arkadaş bunu hissettirmek istedi. Ben de bazı bilgiler almak için orada “konuşalım” dedim, “şöyle maziye gidelim, babamla nasıl tanıştığınıza dek gidelim” dedim. Bana “Burada olur mu, çıkayım, o zaman uygun bir yerde konuşuruz” dedi. Yapacak bir şey yoktu. Durumu kabullenmek istemiyordu. Hiç çocuğu yoktu. Yalnızlık burada onu iyice sarmıştı.

Topluca birkaç fotoğraf daha çektikten sonra, iki yanağından öperek ayrıldım. “Allahaısmarladık” dedim, “güle, güle, görüşelim” dedi ama aslında bu bir ‘Veda’ idi.

Arif Okay

Ve; 03/12/2006 gecesi Suavi Barutçu öldü.

(*) Aynalar VII şiiri, Hoşçakalın Dostlarım-Süleyman OKAY, Belge Yayınları

1) Yeryüzü dergisi Abidin Özkan tarafından çıkarılmıştı. Sosyalist eğilimli olan bu dergide Şükran Kurdakul, Arif Damar ve Metin Özek yönetici olarak çalışmışlardı. Birbirinden değerli yazar ve şairler ürünleriyle yer almıştı.) Bakınız: Amik Dergisi, sayı 35, mayıs-haziran 2005, Arif Okay’ın yazısı; Abidin Özkan’ı anmak...

2) İstanbul Yüksek Tahsil Gençlik Derneği: 2 temmuz 1946 tarihinde Vahdettin Barut, Adil Giray, Zakai Karakaş, Moris Gabbay, Kegam İşkol, Cemal Güner, İlhan Başaran, Bahattin Üçok adlı üniversite öğrencileri tarafından kurulan bu dernek sol hareket için önemli bir kilometre taşı olmuştur. Tüzük gereği 11 kişilik yönetim kurulu olması gereken derneğin yönetimine Nihat Sargın, Hakkı Engerek, Nevzat Özmeriç de katılmıştır. İlk başkanlığını hukuk fakültesinden mezun oluncaya dek Vahdettin Barut yapmıştır. 1951 yılındaki TKP tevkifatıyla birlikte dernek yöneticileri de tutuklanmıştır. Mahkeme sürecinde dernek kendiliğinden kapanmıştır.

Dernek yöneticilerinden Sevinç Tanık (Özgüner) 12 eylül öncesi evinde faşistlerin silahlı saldırısı sonucu, Asım Bezirci ise Sivas’ta yobaz canilerin yakmasıyla ölmüştür. AO

3) Şevki Akşit, TKP nin ilişkide olduğu Türkiye Gençlik Derneğinin Genel Sekreterliğini yapmıştır.

Kalıcı Bağlantı Yorum (yok) Yorum yaz!

''ENVER GÖKÇE'' YARIM KALANLAR

16/11/2008 · Kategori: Edebiyat Tarihimizden

Enver Gökçe

1920 - 19 Kasım 1981. Eğin’in Çit Köyü’nde doğdu. 9 yaşında ailesiyle birlikte Ankara’ya göçtü. Aynı yıl İlkokula başladı. 1939’da liseyi, 1948’de Ankara DTCF Edebiyat bölümünü bitirdi. Bitirme tezini, sonraki yıllarda kendisine de önemli bir ilham kaynağı olan »Eğin Türküleri« üzerine hazırladı.

Özellikle üniversite yıllarında politik tercihleri belirlendi. Pertev Naili Boratav, Behice Boran, Niyazi Berkes ve Mediha Berkes ile yakın dostluğu oldu. İlk şiirleri 1943 yılından itibaren dönemin bilinen dergilerinden Ülkü’de yayımlandı. Enver Gökçe aynı zamanda bu dergide düzeltmenlik görevini üstlendi.

Önceleri divan şiirine ilgi duyan Gökçe, üniversitedeki hocası Abdülbaki Gölpınarlı’nın divan şiirine ilişkin hazırladığı (1945) kitaptan sonra bu tarzdan uzaklaştı.

Yüksek öğrenimi sırasında 10 sayı yayınlanan Ant dergisinin yöneticileri arasında yer aldı. 1945-1951’lerde Yurt ve Dünya, Ant, Gün, Söz, Yağmur ve Toprak, Yeryüzü dergilerinde şiirleri yayınlandı.

Nurullah Ataç, Ahmet Kutsi Tecer, Ahmed Hamdi Tanpınar, Arif Damar, Ceyhun Atıf Kansu, Mehmet Kemal, Niyazi Akıncıoğlu gibi edebiyatçılarla tanışıp dostluk kurdu.

İstanbul’daki Kadırga Öğrenci Yurdunda yöneticilik yaparken politik görüşlerinden dolayı TCK’nun 141. maddesi uyarınca 7 yıl ceza aldı. 1951-57 yıllarında cezaevinde kaldıktan sonra bir süre çeşitli yerlerde sürgün cezası çekti. Bir süre Ankara’daki bazı gazetelerde düzeltmen olarak çalıştıktan sonra 10 yıl kadar köyünde yaşadı. Burada yaşadığı evi son yıllarda müzeye dönüştürüldü.

Türk şiirinde önemli bir akım olan »Garip« çevresine uzak duran Enver Gökçe, bu dönemde Aşık Veysel, Aşık Ali İzzet, Habib Karaaslan gibi aşıklarla yakın ilişkiler kurdu.
1970’li yılların başına dek edebiyat çevresinden uzak duran Enver Gökçe daha sonra yeniden bu çevrelere girdi 1973-1979 yılları arasında Yeni Adımlar, Yarına Doğru, Yansıma, Doğrultu, Halkevi dergilerinde yeni eserleri ve yazıları yayımlandı. Bu dönemde işlediği konularda özellikle yeniden yerele dönüş gözlendi. Aynı zamanda Pablo Neruda ve Ömer Hayyam şiirlerini çevirdi.

Şiirleri »Dost Dost İlle Kavga«, (1973), »Panzerler Üstümüze Kalkar« (1977) yayımlandı. »Yaşamı ve Bütün Şiirleri« (1981), »Eğin Türküleri« (1982), »Şiirler« (1982) adlı kitaplar ise ancak ölümünden sonra yayımlandı.

Son yıllarını Ankara bir huzurevinde geçirdi. Ankara’da öldü ve orada toprağa verildi.

ESERLERİ:

Dost Dost İlle Kavga (1973)
Panzerler Üstümüze Kalkar (1977)
Şiirler (ölümünden sonra, 1982)
Eğin Türküleri (1982, DTCF bitirme tezi)

YARIM KALANLAR

Açıklama - Aragon

Yanarım Alınmıştır Ağzım Dilim Elimden

Dünyanın

Türkiyem

Senin

Pare Pare Halkım Olmuş

Bu Kavga

Her Şeyin Bir Vakti Var

Ekmek

Üretime Başlayalım

Kardeş

Bu Dünyayı Seninle Sevmişim Ben

AÇIKLAMA :

Bu bölümdeki şiirler İhsan Atar'ın şairden kalan elyazmaları üzerinde yaptığı çalışmalar sonucu ortaya çıkmış, ilk kez Belge Yayınları basımında (1991) yer almıştır.

Bu bölüme alınan tamamlanıp son şekli verilmemiş şiirlere Enver Gökçe tarafından yazıldığı söylenen aşağıdaki dizelerden de söz etmek gerekiyor. Daha önce Belge ve AYKO yayınlarından çıkan Enver Gökçe kitabında da bu şiirin bir bölümü yer alıyor. Arif Damar'ın aktarımına göre; Aragon'un, Fransa faşist işgal altındayken “Elsa'nın Deniz Gözleri” gibi aşk şiirleri yazmış olduğunu öğrenen Enver Gökçe, buna karşı bir şiir yazmış ancak daha sonra Aragon'a haksızlık ettiğini söylemiştir. E. Gökçe'ye ait olduğu söylenen şiir, A. Damar'ın hatırladığı kadarıyla şöyledir:

ARAGON
....
Alnındaki kanlı sargı
Dünkerk ric'atından kalmadır
....
Şimdi atletleri alınmış stadlar
Kapatılmış üniversiteler
Üniversiteliler
....
Bütü yazılacak şeyler
Bunlar için,
Dargınım sana Aragon

(Enver Gökçe Üzerine, Damar, s.120, 1991, Aktaran Arif Damar)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.147 ve 164.

YANARIM, ALINMIŞTIR AĞZIM DİLİM ELİMDEN

Yanarım,
Alınmıştır ağzım dilim elimden
Konuşamam yanarım.
....
Sen ey yedi kol ışıklı
güneş başlı kavs-i kuzeh
sen ey elleri öpülesi hoca.
Yüreğim, sevincim acım,
çakır gözlü, ince uzun parmaklı
darbukacım.
Ve sen ey saçının tek telini sevdiğim.
....
Yine iki mars bir oyunla
Tavlada haklarım sizleri,
Yine berbat şiirlerimden okur
Yine çilingir sofrası kurarız bir akşam,
Ve ben Eğin türküleri söylerim.
....
Onlara nisbet
Kollarımı boyunlarınıza dolayıp,
Size satılmış provokatörlerin geçmişini anlatacağım.
Ve sizden uykusuz geceler boyunca içtiğim
Sigara paketlerinin acısını alacağım.

(1942-1943)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.149.

[....]

Dünyanın
Yarısı
Kızıl
Çağla
Yarısı
Kan
İrin
Ve
Çok
Şükür
Hayvanlar
Gibi
Sürüp
Çıkarılır
Faşizm
Harlı
Yangınında
Devrimin

(Yarın Dergisi, s.39)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.150.

TÜRKİYEM

Senin Emekçin Olaydım
Şen Olası Türküsü
Elvan elvan
Burcu burcu
Kokun Gelir Türkiyem.

(1980 yılında hatırladığı kadarıyla yazıp A. Doğan'a verdiği şiir, Yaba, s. 23, 1982)

TÜRKİYEM

Senin emekçin olaydım
şen olası türküsü
dost kokusu, dost selamı Türkiye

(Ankara 1945; El yazısıyla İlhan Başgöz'e ait bir kitapçığın
arkasına yazılmış biçimi)

İnci mercan
balıklara nasıl bakarım
eski bakır oldunuz.

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.151.

[....]

Senin
Emekçin
Olaydım
Şen
Olası
Türküsü
Elvan
Elvan
Burcu
Burcu
Kokun
Gelir
Bana
Türkiyem.

(....)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.152.

[....]

Pare pare halkım olmuş,
Urba bin, dert bin, ayak bin pare
Yaşamağa düşmüşler öylece
Baştan ayağa yare.
Asfaltları ben döşedim
Şu rayları ben...
Telgrafın tellerini ben
Telgrafın tellerine kuşlar mı konar
Telgrafın tellerinde ben
Ben senden mülhemim kardeş
Yaralı kardeş, bin yerinden
Ben senden mülhemim endüstri
Kömürden
çelikten
demirden
Binlerce türkünü topladım
Aşk ile, kalb ile, fikrile
Tuğlacı, dülger ve ırgat dilinden
Kokun gelir bana taze
Kokun gelir bana dost!
Dost elinden can elinden.
Ben senden mülhemim deniz
Memleketimin denizlerinden.

(1945 - Yazko Edebiyat, s.16, 1982)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.153.

[....]

Bu kavga
Sana bergüzar olsun
Ey
Temmuzda donanmış dağlar
Ey
Yazı yabanı turlayıp geçtiğimiz
Ey
Ayı izi kurt izine karışmış
Gazdan
Ve gök taşından yapılmış madde
Ey özgürlük
Ey madde
Seni ateşlere yakarım.

(....)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.154.

[....]

...
Her şeyin bir vakti var
Döllemenin ve ölmenin
Dökmenin vakti var
Ve sökmenin
Öldürmenin ve şifanın
Yıkmanın vakti var
Ağlamanın vakti var
Ve gülmenin.
...

(....)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.155.

EKMEK

Ateşte
Suyla
Ve undan
Yapılmışsın
Ekmek
Kalkıyorsun
Hafifçe ey
...

(...)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.156.

ÜRETİME BAŞLAYALIM

Üretime başlayalım
Pay alalım pay
Bu çelişki de ne
Hay kardaşım hay
Bireyci olmayalım
Hep birlikte işleyelim
Can derdine düşmeyelim

(Yaba, s.23, 1982)

Yıkalım çelişkiyi
Beraber işe başlayalım
Hay kardaşım hay

Bireyci olmayalım
Hep beraber işleyelim
Can derdine düşmeyelim
Vay kardeşim vay.
...

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.157.

[....]

Kardeş
Gelecek öyle bir gün
Öyle bir gün ki:
O zaman kalbim öyle ölgün ki
Açacak felek bir mezar başıma...
..........
..........
vefakâr kardaşıma.

(6.8.1938
Mehmed Kemal'e verdiği fotoğraf arkası yazısı
Enver Gökçe üzerine, Damar, s.120, 1991)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.158.

[....]

Bu dünyayı seninle sevmişim ben
Benim sensiz bu dünya nemdir ey dost
Yüce dağ başında bir koca kartal
Açmış kanadını dünyayı örter
Bazı yiğit vardır ölümden korkar
Ben korkmam ölümden er geç yolumdur”

(Sansaryan Han 3 no'lu hücrenin duvarı.
Aktaran İlhan Başgöz
Yazko Edebiyat, s. 18, 1982)

---------
Kaynak : Enver Gökçe Bütün Şiirleri, Evrensel Basım Yayın- 173, 2. Basım, Ankara, Ekim 2005, sf.159.

Kalıcı Bağlantı Yorum (yok) Yorum yaz!

Eskimeyen prangalar

18/9/2008 · Kategori: Edebiyat Tarihimizden

Eskimeyen prangalar

'Hasretinden Prangalar Eskittim'in 40. yılı... Eşitlikçi bir dünya düşü Ahmed Arif şiirinin damarlarıydı. Doğu'nun yoksul, emekçi halkının yaşadığı, duyumsadığı her şey bu şiirin kaynakları olacaktı

28/03/2008 (10 defa okundu)

ORHAN KAHYAOĞLU (Arşivi)

Türkiye'de hak ve özgürlük mücadelelerinin büyük bir yükseliş yaşadığı 1960'lardan 1980'e uzanan zaman diliminde, kendini bu mücadelenin içinde varsaymış hemen her bireyin kitaplığında bir dönem mutlaka bulunan bir şiir kitabını anımsatalım; Hasretinden Prangalar Eskittim. O zaman diliminde, geçmiş on yılların toplumcu duyarlılığını simgeleyen şairlerin eski ve yeni kitaplarıyla tanışırken; sayısı bunları çoktan aşan, katlayan yeni şairler ve kitapları da beliriyordu. 1940'lardan bu yana, toplumcu kimliğini şiirine direkt taşıyan hemen her şairin öncüsü, atası hep Nâzım Hikmet şiiri oldu. Bu etki, inanılmaz bir riski de beraberinde getirecek, yazılan şiirlerde Nâzım'ın şiirinin büyük esinleri olacak ve belki birkaç istisna dışında, toplumsalcı şiirini yenileyen, dönüştürebilen şaire pek rastlanamayacaktı.
Ahmed Arif ve şiiri, bu bağlamda inanılmaz bir ayrıcalığı temsil eder. Bu toplumcu ve gerçekçi şairler, yaşadıkları dünya savaşının yarattığı kaosun da etkisiyle, şiirlerini büyük ölçüde yenileyemediler. Yine aynı zaman diliminde, birçok şairi etki alanına alan bir Garip şiiri doğmuştu. Garip şairleri, şiirin geleneksel formlarını değiştirip, şiire Batı esinli bir serbestlik kazandırıp, bir tür yeni halk şiiri ortaya çıkarınca, birçok yeni şair de onların şiir diline hapsolup, yeni açılımlara gidemediler. Birkaç istisna hariç. Onlar zaten Garip şiiriyle hiç akrabalık kurmamışlardı.
Ahmed Arif, 1950'lerin başına gelindiğinde, Garip'ten hemen hiç etkilenmemenin yanında, Nâzım Hikmet ve onun etkisiyle beliren şairlerin toplumcu kanalın tamamen dışında bir şiir damarı oluşturacaktı. Nazım, başlangıç cümlesinde, onun da ustasıydı. Ama, bu dönem, şiirinin dili, imge sistemi ve kaynakları noktasında, Nâzım şiirinden de kopan yeni bir şiir yapısını oluşturuyordu. Bambaşka şiirsel kaynaklara evrilmişti. O dönemin şiirdeki modernleşme sürecinde Batı ve Divan şiiri önemli referanslardı. Şiirde farklı modern deneyimler kıyasıya Türkçe yazılan şiirin bir parçası oluyordu. Bunlar tabii ki çok genel bir saptama ama, çok başarılı, yeni şairlerin de ürediği bir zaman dilimiydi. En azından, bunlar, Garip'in yeniliğine bir tepki olarak da biçimlendiler.
Ahmed Arif, bu dönem, baştan beri andığımız hiçbir etkilenim odağına yaslanmadan, tamamen kendisinin olan bir şiiri ortaya çıkarmıştı. Özü, toplumsalcı duyarlılığa yaslanan bir şiirdi bu. Ancak; kaynaklarını, duyargasını ve imgelemini Doğu ve Anadolu kültürlerine yaslayan, ama bu kültürlerin şiir geleneğine tam olarak eklemlenemeyen, tamamen kendine ait bir toplumculuğu üretiyordu. Sevda, umut ve eşitlikçi bir dünya düşü bu şiirin de damarları durumundaydı. Anadolu'nun ama özellikle de Doğu'nun yoksul, emekçi halkının yaşadığı, duyumsadığı her şey bu şiirin kaynakları olacaktı. Daha önemli olan bu duyarlılıkları şiire dönüştürürken, bu kültürlerin efsaneleri, türküleri, masalları ve ağıtlarından kıyasıya yararlanarak kurmuştu kendi imgelemini. Anadolu'nun halk şiiri de belki kısmi bir esin perisiydi. Bu şiirde benzersiz bir sözcükler dünyası oluşmuştu. Ve bu sözcükler yoluyla ortaya çok ilginç bir ses ve anlam beliriyordu. İmge sisteminde yararlandığı sözcük ve dizelerde hiçbir şairin şiirinde rastlanmayan bir ritim oluşturmuştu.
Bu özel şiir evreniyle kurduğu şiirler uzun yıllar saklı durdu. O dönemin birtakım dergilerinde yayımlananlar da oldu. Ahmed Arif, tevkifat dönemi ve hemen sonrası bir komünist olarak tutuklandı, hapislerde yattı. Şiirinde bir suskun dönem yaşandı. Şairin eski çıkan şiirleri 1967'de Soyut dergisinde toplu olarak tekrar yayımlanmasının ardından, bu şiirlere gösterilen ilgi, 1968'de tek ve efsane kitabı Hasretinden Prangalar Eskittim'in yayımlanmasına neden oldu. Ve bu kitap, yıllar içinde en çok ilgi gören, sol kültür geleneğinin kopmaz bir parçasına dönüştü. Bu kitaptaki şiirler dillerden hiç düşmedi. Birçoğu bestelenip, türkü ve şarkı olarak belleklere kazındı. Sosyalist hareketin kutsal kitaplarından biri oldu.

Darbe de durduramadı
Hasretinden Prangalar Eskittim, 40. yılında, özel bir basım olarak, kısa süre önce tekrar yayımlandı. Bu kitap, 12 Eylül darbesi sonrası da okunmaya devam etti. Ama, 1980'e kadar yarattığı büyülü atmosfer sonraki yıllarda aynı ilgiyi görmedi. Ancak yeni kuşak sosyalistler; müzik grubu ve şarkıcılar için yine kaynak olmayı sürdürdü. Birtakım şiirleri belleklerden hiç silinmedi. Dolayısıyla, baskı yapmaya hep devam etti.
Metis Yayınları'nca hazırlanan bu özel baskının özenli hazırlanışında, çok eski baskılarında da yer alan Arif'in şiirine dair yazı ve röportajlar özenli bir iki yer oynamasıyla bu baskıda da bulunmakta. Arif'in adına yazılan iki oldukça güzel şiir de yer almakta. Elimizdeki kitabın eski, 1978 yayını 16. baskıya baktığımızda, burada bulunan Yaşar Kemal ve Gülten Akın metinlerine rastlanmıyor. Bunlar yerine, yeni baskıda Metin Demirtaş'ın anı yazısı ve Adnan Binyazar'ın özgün metniyle karşılaşılıyor. Ama, bu şiiri duyumsama ve kavrama noktasında Cemal Süreya'nın Ahmed Arif denemesi son derece çekici bir örnek.
Özel baskının bir başka önemli yanı, bu kitaptaki tüm şiirler yanında Ekler adlı özel bir bölüme de rastlamamız. Şairin oğlu Filinta Önal'ın hazırladığı bu Ekler'de kitapta yer almayıp, şairin ilk ve son dönemlerinde yayımladığı şiirleri bir arada buluyoruz. Örneğin, Ekler'de çoğunun kaynağı belli olan yedi şiiri yer alıyor. Bunlardan ilk olan Kalbim Dinamit Kuyusu, Arif şiirinin tam bir devamı. Buna benzer bir-iki örnek daha var. 1952'de Yeryüzü dergisinde çıkan Tutuklu şiiri ise yapı olarak biraz daha farklı özelliklere sahip. Bizi en çok şaşırtan ve ilk kez karşılaştığımız Basübadelmevt adlı şiir, Arif şiirinden çok uzak bir örnek. Hem de ilk gençlik yapıtı olmadığı halde. Yapı olarak güçlü olmasının yanında, ilk kez 2. Yeni esinli bir Arif şiiriyle karşılaşılıyor. Şairin kumaşındaki yetkinliğin yanında, meşhur kitaba niye almadığı da anlaşılıyor. Ekler'de, bu yedi şiirin yanında, dört tane de isim verilmemiş şiir var. Bu on bir şiirin neredeyse hepsinin kaynaklarının, yıllarının tespit ve dipnot açıklamaları, özellikle araştırmacılar için yapılan özenli bir çalışmayı gösteriyor.
Bu tanıtım yazısı, Ahmed Arif şiiri üzerine örnekler düzeyinde bir değerlendirme yazısı yazmamızı önlüyor. Bu kült kitap, yoksul ve emekçi halkının yaşadığı drama bir isyan özelliği taşıyor. Cumhuriyet dönemi modern şiirinin ilk has 'Doğu Şiiri' olarak anılmaya değer bir kitap bu. Ulusalcığın ön planda olduğu bir duyarlılık bu. Halkın özel dil ve hatta argosundan bile tüm hakikiliğiyle yararlanıyor şiirinde. Benzersiz bir ritim ve tonlamalarla biçimlenen bir şiir bu. Daha da önemli olan artık kırın kentin değil, dağın duygusu bir metafor olarak çoğu şiirine yedirilmiş durumda.Topyekün okunduğundaysa, tüm kaynakların bileşeni olan bir destansılık bu şiirin ana özelliği. Yarım yüzyılı aşan bir geçmişi olan bu şiirler, yine de haslığını, hakikiliğini, heyecanını koruyor. Öte yandansa, her şiirin aynı yetkinlikte olduğunu söylemek zor. Teknik, yarattığı ses, ritimve sorunsalı açısından daha zayıf duran örnekler de var. Ama, bu şiirler bile, bugünün toplumsalcı şiirini okuduğumuzda, daha ileri bir noktada durabiliyor.
Hasretinden Prangalar Eskittim, bu teknik, ruhani ve siyasal gücüyle, kırk yıldır ardından gelen birçok şairi etkiledi. Has bir Doğulu duyarlılığın yollarını açtı. Önümüzdeki zamanlarda da bu rolü üstleneceğe benziyor. Ahmed Arif, tek ve kendinin olan bir şiir yazdığı için önemli. Şiirde ustalık da bu noktada başlasa gerek.

HASRETİNDEN PRANGALAR ESKİTTİM
Ahmed Arif, Metis Yayınları, 2008, 40. yıl özel basımı, 184 sayfa, 12 YTL.

DOSYA

28/03/2008 (14 defa okundu)

Ahmed Arif 1927 yılında Diyarbakır'da doğdu. Ortaöğrenimini Afyon Lisesi'nde tamamladı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nde felsefe eğitimi yaparken 141. ve 142. maddelere aykırı eylemde bulunma savıyla ilki 1950, ikincisi 1952-53 olmak üzere iki kez tutuklandığından öğrenimini tamamlayamadı. Çeşitli gazetelerde çalıştı. Şiirleri 1944-55 arasında dönemin dergilerinde yayımlandı. İlk ve tek şiir kitabı Hasretinden Prangalar Eskittim 1968'de basıldı. Bugüne kadar defalarca baskı yapan Hasretinden Prangalar Eskittim, başta 68 ve 78 döneminin sosyal muhalefet hareketleri olmak üzere geniş bir okur kesimi tarafından benimsendi. Şiirlerin büyük çoğunluğu çeşitli müzisyenler tarafından bestelendi. Ahmed Arif 1991 yılında öldü.

Ahmed Arif'i tanışmadan tanıdım!
AYDIN ENGİN
Bende 9 baskısı var. Dokuzuncu değil dokuz ayrı baskısı. Birinci, bir arkadaşa armağan edilmiş, bir tane daha alınmış. Polis evi basıp Marx'ın, Engels'in yanı sıra Ahmet Arif'i de götürmüş. Bir tane daha alınmış. Sevgilin armağan etmiş, iç sayfaya incecik bir soru düşmüş: "Uğruma ölümlere gidip gelir misin?" Bir başka baskısı: Elden ele geçerken lime lime olmuş, kapağı kırılmış. Sonra ben el koymuşum; Selimiye Askeri Cezaevi'ndeki 'komün kitaplığı'ndan tırtıklamışım. Almanya'daki on iki yıllık siyasal göçmenlik günlerinin boğuntusunu kırmak için Türkiye'den onu istemişim. Bir arkadaşım 12 Eylül koşullarına meydan okumuş; Dale Carnegie'nin Dost Kazanma Sanatı adlı 'masum' kitabının kapağının içine gizleyip yollamış.
Şiire gözünü Nâzım Hikmet'le açan ve ondan başka şair tanımamayı marifet sayan '68 gençliği'ne -galiba- Ferit Öngören cevap vermiş: "Nâzım ovaların şairidir, Ahmet Arif dağların..." Koca bir kuşağın epey büyük bir kesimi Ahmed Arif'le 12 Mart hapishanelerinde tanışmış. Maltepe Askeri Cezaevi'nin duvarları eminim hâlâ Haberin var mı taş duvar/ Demir kapı, kör pencere dizeleriyle meydan okuyanların sesleri yankılanıyordur. (Merhaba Harun Karadeniz!)
Ve şairin kendisi... Ankara Yenigün gazetesindeki arkadaşlarla bir rakı sohbeti. Gazetenin düzeltmeni de gelmiş. Kel kafalı, suskun ve somurtkan bir adam. Söz şiirden açıldı. O, susuyor. Söz, arkadaşların muzip gülücükleri eşliğinde Ahmed Arif'e geldi. O, susuyor. Ben "Ankara'nın İncesu Deresi'ne onun dizeleriyle vurgunum ve o dere Ankara'nın neresinde bilmiyorum. Hatta öyle bir dere var mı, onu da bilmiyorum" dedim. Suskun ve somurtuk adam, "Bir gün gel de sana göstereyim" dedi. Boş bulundum, "Biliyor musun sahiden" diye sordum. O "İyi bilirim" demekle yetindi. Sonra sohbet başka dallara atladı. Gece evinde kaldığım arkadaşım zalim bir gülücükle dalgasını geçti: "O adam Ahmed Arif'ti" dedi. Yazık, ben, Ahmed Arif'i tanışmadan tanıdım!

Türkçe ve şiir var oldukça anacağız
ENVER ERCAN
Hasretinden Prangalar Eskittim, 1980'li yıllarda çoktan kült kitap olmuştu zaten; ve hepimizi çok etkiliyordu. İstanbul'a kitap fuarı nedeniyle geldiğinde kendisiyle de tanıştım. İçim ısındı. Şiirindeki gibi rüzgârlı ve dikti. Kendisiyle yaptığım söyleşi nedeniyle birkaç kez mektuplaştık. Heybetine karşın çok incelikliydi: Genç bir şiirseverin sorduğu, çoğu acemi sorulara bile bıkmadan usanmadan yanıt verecek kadar. Yakın dostu Cemal Süreya'yı tanımış olmam da şanstı benim için. Ahmed Arif'e ve şiirine ilişkin pek çok şey öğrendim. Ahmed Arif'e ilişkin en çarpıcı incelemelerden birini o yazmıştı zaten.
Hasretinden Prangalar Eskittim'i, Türkçe ve şiir var oldukça, her on yılda bir anacağımıza inanıyorum.

Okunmadıysa büyük eksiklik
TUĞRUL ERYILMAZ
O dönemi hatırlayalım. Marksizm ve Egzistansiyalizm, Çimento, Paris Düşerken gibi kitaplar okunuyor. Nâzım Hikmet'ten başka şair pek ciddiye alınmıyor. Ve birdenbire, şimdi tam hatırlamıyorum, ya şair Özkan Mert ya da Hüseyin Cevahir bana bir şiir kitabı veriyor. 68 sonlarına doğru olmalı. Benim gibi, maalesef şiirden fazla anlamayan biri bile kitabı aylarca elinden bırakamıyor, dönüp dönüp tekrar okuyor. Adı, Hasretinden Prangalar Eskittim. Kim bu Ahmed Arif? Tek bildiğimiz yaşlı (40'ını geçmiş ya) ve Kürt olduğu. 10'lu yaşların sonunda olan bizler bu aşk ve kavga üzerine inanılmaz sözler söyleyen adamın ölünceye kadar hayatımızda kalacağını o çağımızda bile anlıyoruz. Bir de Ahmed Arif'in kitabının çıkışının ardından Ankara SBF'ye gelip şiirlerini okuduğu geceyi hiç unutamam. O sert yüzün altında müthiş sevecen bir yürek. Bizle sohbet edip abuk sabuk sorulara cevap vermesi. İyi ki onu okudum ve gördüm. Hasretinden Prangalar Eskittim eğer okunmadıysa bu hayatta ciddi bir eksikliktir, dersem inanın bunda bir gram abartma yoktur.

Kim bu adam yahu!
SENNUR SEZER
Hasretinden Prangalar Eskittim, 1968'de yayımlandığında Ahmed Arif şiiri yabancım değildi. 'Ahmed Arif' imzasıyla ilk kez 'Büyük Gazete'de karşılaştım. Ay Karanlık şiiriyle. Çarpıldım. Koçaklamayı andırır bir aşk şiiri. Yıl 1960'tı. On yedi yaşın cahilliği. Nâzım Hikmet'i pelür kopyalardan okuyorum/okuyoruz. Sabahattin Ali'yi eski baskılardan. Ama Ahmed Arif adına yabancıyım. İyice kızdığımı anımsıyorum, "Kim bu adam yahu... benim yazacaklarımı yazmış?"
Sonra Ay Karanlık'ı tekrar tekrar okumaktan ezberledim:
Maviye
Maviye çalar gözlerin,
Yangın mavisine
Rüzgarda asi
(Kültür magazin dergisiydi Büyük Gazete. Derginin sahibi Faiz Turhan'dı. Avukat Füruzan Hüsrev Tökin, Afif Yesari dergiyi yönetenler arasındaydı. Orhan Kemal, Eskici ve Oğulları adlı romanını orada tefrika ediyordu. Ahmed Arif'in kimliğini sorduğumda anlattılar.
Ben aşk şiirinin bir çığlık yerine öfkeli bir sesle de yazılacağını ondan öğrendim.

Hasretinden prangalar eskittim
Seni, anlatabilmek seni.
İyi çocuklara, kahramanlara.
Seni, anlatabilmek seni,
Namussuza, haldan bilmez,
Kahpe yalana.

Ard-arda kaç zemheri,
Kurt uyur, kuş uyur, zindan uyurdu.
Dışarda gürül-gürül akan bir dünya...
Bir ben uyumadım,
Kaç leylım bahar,
Hasretinden prangalar eskittim.
Saçlarına kan gülleri takayım,
Bir o yana
Bir bu yana...

Seni, bağırabilsem seni,
Dipsiz kuyulara,
Akan yıldıza,
Bir kibrit çöpüne varana,
Okyanusun en ıssız dalgasına
Düşmüş bir kibrit çöpüne.

Yitirmiş tılsımını ilk sevmelerin,
Yitirmiş öpücükleri,
Payı yok, apansız inen akşamlardan,
Bir kadeh, bir cıgara, dalıp gidene,
Seni, anlatabilsem seni...
Yokluğun, Cehennemin öbür adıdır Üşüyorum, kapama gözlerini...

Kalıcı Bağlantı Yorum (yok) Yorum yaz!

KÖPRÜYE VARINCA KÖPRÜ YIKILDI

8/6/2008 · Kategori: Edebiyat Tarihimizden

KÖPRÜYE VARINCA KÖPRÜ YIKILDI

Hasan Hüseyin, bu şiiri temmuz 1965'te bitirdi. Karısı gebeydi. Proton'lar, Luna'lar, Mariner'ler cirit atıyorlardı uzayda. Kızılırmak akıyordu. Köprü çürüktü. Bir çift angut olurdu bırakılmış akşamlar. Anguda silâh sıkılmaz. Kızılırmak aka aka... Dalga taşı oya oya... Türküler çoğala çoğala... Öfkeler kızara kızara... Ve bir gelin alayıydı, çekip giderdi allı pullu. Göçtü köprü, kaptı sular gelini. Ve atlılar gitti gider. Dediler: "Kızılırmak n'ettin allı gelini?" Demediler: "Çürük köprü n'ettin allı gelini?" Ve işte bezirganlar gördüler yıldızlarının düştüğünü. Çünkü öyle değil, böyle konulmuştu taş. Pencereler açıla açıla, kapılar kırıla kırıla, Kızılırmak aka aka...

6 Ağustos 1965. Bir oğlu oldu Hasan Hüseyin'in. Adını Temmuz koydu. Bebek indi raftan, 'Kızılırmak' çıktı rafa. İstanbul'dan bir yayınevi aldı onu raftan, götürdü İstanbul'a. Temmuz büyümekte, Kızılırmak uyumakta. Aradan geçti aylar. Birgün çıkageldi Kızılırmak İstanbullardan. Köprü çürüktü. Duvara pencere nasıl açılır? Kızılırmak aka aka, dalga taşı oya oya! İstanbullu yayınevi "I-ıh" dedi. Kızılırmak çıktı rafa. Denizin altı balık, üstü gemi. Ya balık çıkar üste, ya martı iner alta. Bugün değilse, yarın. Temmuz büyümekte, Kızılırmak uyumakta. Gider köprü, kalır alacakaranlıkta bir çift angut, oralarda.

Birgün dedi ki Ankara'da bir derginin sahibi: "Çoktandır şiir vermiyorsun dergiye.." Düşündü Hasan Hüseyin, "Vereyim" dedi. Kızılırmak'tan bir bölüm vermek istiyordu. Dergici, "Şunun tümünü ben bir okuyayım" dedi. Ertesi gün, "Hepsini yayımlayalım dergide" diye önerdi. Düşündü ozan: basımevleri.. dizgi.. baskı.. bir sürü yanlış... Oysa hemen okura ulaşması gerekiyordu yapıtın. "Olur" dedi. Ertesi gün, "Şu derginin sorumluluğunu da sen üzerine alsana.." dedi dergici. "Olur" dedi ozan. Ve Kızılırmak, o derginin Eylül 1966 sayısında çıktı. İlgi büyük oldu.

Birgün bir genç geldi, Hasan Hüseyin'in çalışmakta olduğu Akis dergisinin bürosuna: "Ağbi" dedi, "çok büyük bir şiir bu. Kitap halinde bastıralım, herkes okusun bunu." Düşündü Hasan Hüseyin, "Olur" dedi. Kızılırmak'ı o genç alıp gitti. Egemen sınıflar iktidarı, 'temel hakları korumak için kanun' tasarlamıştı. Buzlar çözüldükçe, dolu yağdıkça, yel estikçe, kızara köpüre' akıyordu Kızılırmak.

1966 yılı aralık ayının son cumartesisi. Kızılay'da bir kitabevinde 'imza günü' düzenlenmiş: Hasan Hüseyin orada, dostlarına Kızılırmak'ı imzalayacak. Kitap, öğleden sonra alınabildi basımevinden. İmza günü, dört saat sürdü. Saat 20'de ODTÜ'den bir araba geldi. Hasan Hüseyin'i ODTÜ'ye götürdü. Şiir-sanat gecesinde şiirler okudu Hasan Hüseyin, Kızılırmak'tan okudu. Coşkun bir gece oldu. Egemen sınıflar iktidarı, 'temel hakları koruma kanunu'na yer yapma çabasındaydı. Hava gergindi. Kızılırmak kızara köpüre akıyordu.

28 Ocak 1967. Cumartesi. Öğle sonu. Derginin bürosu. Kimsecikler yok. Hasan Hüseyin, telefonda. Birileriyle şakalaşıyor. İnce, orta boylu, pardösülü bir genç adam girdi odaya. Elinde, dürülü bir gazete. Çekingen. Kapıda durup bekledi. Telefon bitince konuştu: "Birinci Şubedenim. Basın Savcısı sizi görmek istiyor, Kızılırmak'tan ötürü". Hasan Hüseyin, "Olur, pazartesi uğrayayım" dedi. Kibarca ayrıldı memur. Az sonra, konuyu unuttu Hasan Hüseyin, işine daldı.

29 Ocak 1967. Pazar. Hasan Hüseyin, TİP'in düzenlediği gece için monolog, diyalog, güldürülü birşeyler hazırlamağa çalıştı. Yazdı, çizdi, beğenmedi. Şöyle, eğlenceli birşeyler olsun istiyordu. Temmuz beş aylık: ne bilsin neler hazırlamak gerektiğini? İki doğum birarada: biri Kızılırmak, biri Temmuz. Mutlu sayılabilir Hasan Hüseyin. Karısı Azime basmış istifayı, Temmuz'u büyütüyor. Mutfakta zeytin -ekmek, şişede süt, sobada kömür. Vızgelir gerisi! 'Nasılsa, baharın sonu yazdır.'

30 Ocak 1967. Pazartesi. Saat 14. Entertip çalışıyor, baskı makinesi çalışıyor. Dergide çalışma günü. Hasan Hüseyin, "Savcılığa kadar gidip geleyim" dedi muhabirlere ve çıktı. Kar atıştırıyordu. Çevrintili bir kardı. Açlık duydu Hasan Hüseyin, peynirli bir sandviç yedi çabucak. Ulus'taki heykelin oradan yukarıya doğru çıktı. Fırtına ve kar dağıtmıştı insanları, kalabalık değildi caddeler. Suratsız bir gün.

Basın Savcı Yardımcısı çekti masanın gözünü, çıkarttı bir dosya. Kızılırmak, sayfa sayfa, dize dize çizilmişti kırmızı kalemle. "Bilirkişi suç buldu kitapta" dedi Savcı. "Olamaz" dedi Hasan Hüseyin. Tutanak yazıldı, imzalandı. "Bi dakka.." dedi Savcı, danışmağa gitti. Döndü: "Bi dakka bekleyin dışarda". İyi ya... Beklemeğe durdu Hasan Hüseyin. "N'oluyor?" dediler salondakiler. "Bilmem" dedi. Sulh Ceza Yargıcının kararı: "Tutukluyorum". Soğuk. Buz. Karanlık. "Fakat.." Hapisanenin kırmızı arabası, Hasan Hüseyin'i alıp götürdü. Ankara Merkez Cezaevi'ne soktu.

Hasan Hüseyin, Kızılırmak adlı yapıtından ötürü, 'komünizm propagandası yapmak’ suçuyla, Türk Ceza Yasasının 142. maddesi uyarınca tutuklanmıştı: 30 Ocak 1967. Ertesi günki gazeteler başlık çektiler: "Kızılırmak dondu", "Deliği boyladı". Gerçekten de, Kızılırmak, onbeş yıldır ilk olarak donuyordu. Oysa çağıl çağıl akıyordu beriki Kızılırmak, kızara köpüre akıyordu. Ve alacakaranlıkta bir çift angut öylece duruyordu oralarda.

Ve 9 Mart 1967. Hasan Hüseyin, Merkez Cezaevi'nin 9. koğuşundan alındı, bileklerinde demir kelepçe. Adliye koridorlarını dolduran kalabalığın arasından güçlükle geçirilerek Üçüncü Ağır Ceza Mahkemesi salonuna getirildi. Savunma avukatları: Halit Çelenk, Niyazi Ağırnaslı, Minnetullah Haydaroğlu. Savunma uzun ve coşturucuydu. Mahkeme, Hasan Hüseyin'in 'tutuklu olmayarak' yargılanmasına, yapıtın, yeni bir bilirkişi kuruluna incelettirilmesine karar verdi. Gazeteler başlık çektiler: "Kızılırmak taştı." Gerçekten de Kızılırmak'ın buzları çözülmüştü. Bir hafta sonra, Avukat Niyazi Ağırnaslı'ya bir motosiklet çarptı, ölümün kıyısına bıraktı değerli hukukçuyu.

İkinci bilirkişi kurulunun üç profesörü, oybirliğiyle, Kızılırmak'ta, 142. maddeye göre suç bulunmadığını bildirdi. Savcı, üçüncü bir bilirkişi istedi. Üçüncü bilirkişi kurulunun üç profesöründen ikisi, Kızılırmak'ta, 142. maddede tanımlanan suçun bulunmadığını bildirdi. Savcı, yine de Hasan Hüseyin'in mahkûmiyetini istedi. Üçüncü Ağır Ceza Mahkemesi, Hasan Hüseyin Korkmazgil'i üç yıl ağır hapse, ayrıca sürgün ve 'medeni haklardan memnuiyet' cezasına mahkûm etti: 25 Kasım 1968. Bir üye, 'muhalif kaldı. Sağcı gazeteler başlık çektiler: "Üç yılı yedi".

10 Eylül 1969. Yargıtay Birinci Ceza Dairesi, mahkûmiyet kararını esastan bozdu. Hasan Hüseyin'i vekili Halit Çelenk savunmuştu. İki üye, muhalif kaldı. Yargıtay'ın kararı, Hasan Hüseyin'e, 26 Eylül günü, özel yoldan bildirildi. Ozan, o günlerde, TİP milletvekili adayı olarak, Çorum köylerini dolaşıyordu. 1 Ekim 1969 günlü gazeteler, "Kızılırmak şairi hakkındaki mahkûmiyet kararını Yargıtay esastan bozdu" diye yazdılar. Sağcı basın sustu. İşte, Yargıtay'ın ilâmı:

YARGITAY İLAMI

T.C.

YARGITAY Birinci Ceza Dairesi
Esas No: 1969/257
Karar No: 1969/2398
Tebliğname: 1 -B/17

Yayın yoliyle Komünizm propagandası yapmak ve Komünizmi övmekten sanık Hasan Hüseyin Korkmazgil'in TCK'nun 142/4-6, 173/3 ve 31 inci maddeleri uyarınca üç sene ağır hapsine ve cezası kadar kamu hizmetlerinden yasaklanmasına ve Kayseri'de ikametle bir sene müddetle genel güvenlik gözetimi altında bulundurulmasına dair (ANKARA) 3. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 25.11.1968 gün ve 1967/59 esas ve 1968/292 karar sayılı hükmün duruşmalı olarak Yargıtayca incelenmesi sanık tarafından istenilmiş ve para yatırılmış olduğundan dava evrakı Cumhuriyet Başsavcılığından tebliğname ile Yargıtay Birinci Ceza Dairesine gönderilmekle duruşmalı olarak yapılan inceleme sonunda aşağıdaki karar tesbit edildi:

Sanık Hasan Hüseyin Korkmazgil tarafından yazılıp yayınlanmış olan (Kızılırmak) adlı şiir kitabında; açlıktan, sefaletten, geri kalmışlıktan, vurgunculuktan, sömürülmeden ve emperyalizmden şikâyet edilerek bunlar üzerinde kurulmuş olan düzenin değiştirilmesi özleminin ifade edildiği görülmüştür.

Gerekçeli kararın 2 nci sahifesinde (kitabın 11 ve 12 nci sahifelerinde demokrasinin yerildiği) yazılı ise de; bu sahifelerde böyle yermeğe rastlanmamış ve ancak 12 inci sahifede (Nevyork'ta vurgunun, soygunun döllendiğinden ve Vaşington ağalarının platin dişlerinden) söz edilmesinin ise demokrasiyi yermekle bir ilgisi mevcut bulunmamıştır.

Kararın 3 üncü sahifesinde kabul edildiği gibi kitabın 25 inci sahifesinde (sanığın istediği rejimin gelmesine devlet silahının engel olduğu) ifade edilmiş olmayıp gözü gibi koruyup kolladığı devlet silahının yoksul yetimlere doğrultulduğu öne sürülmüştür.

Sanığın, gelmesini istediği ve beklediğini söylediği düzenden komünizmi kastettiğini kabule elverişli bir sebebe de rastlanmamıştır.

Türk Ceza Kanununun 141 inci maddesinin birinci fıkrasında sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde tahakkümünü tesis etmeye, sosyal bir sınıfı ortadan kaldırmaya veya memleket içinde müesses iktisadi veya sosyal nizamlardan herhangi birini devirmeye matuf, faaliyetler ve 142 nci maddenin birinci fıkrasında da yukarıda yazılı fiilleri işlemek için propaganda yapmak ve bu maddenin 4 sayılı bendinde ise bu fiilleri övmek suç sayılarak ceza müeyyidesine bağlanmış ve incelenen kitapta ise, kanunun suç saydığı bu fiillere rastlanmamış ve bir memlekette açlığın, yoksulluğun, sefaletin mevcudiyetinden bahsedilmesi ve mücerret emperyalist düzenin ve sömürücülüğün yerilmesinin ve sömürücülüğe, vurgunculuğa yol açan emperyalist düzenin değiştirilmesi gerektiğinin savunulması, yukarıda yazılı kanun hükümlerine göre suç teşkil etmemiş olduğu halde birtakım yorum ve istidlallerle yazılı şekilde hükümlülük kararı verilmesi;

YOLSUZ, sanığın ve duruşmalı inceleme sırasındaki müdafiinin temyiz itirazları bu itibarla varit olduğundan, tebliğnamedeki onama isteğinin reddi ile hükmün CMUK'nun 307, 308 ve 321 inci maddeleri uyarınca (BOZULMASINA), depo parasının geri verilmesine ve evrakın yerine gönderilmesine 10.9.1969 gününde oyçokluğu ile karar verildi.

10.9.1969 gününde verilen işbu karar, Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Burhaneddin Damar'ın huzurunda ve duruşmada savunmasını yapmış bulunan sanık Hasan Hüseyin Korkmazgil müdafii Avukat Halit Çelenk'in yokluğunda 6.9.1969 gününde usulen ve açık olarak anlatıldı.

(Mühür)

16 Aralık 1969. Dosya yine Üçüncü Ağır Ceza Mahkemesinde. Başkan, sanık vekili Avukat Halit Çelenk'e sordu: "Ne diyorsunuz?" Sanığa sordu: "Siz?" Ve Savcı kalktı yerinden, "Mahkûmiyetini istiyorum" dedi. Beş dakika ara. Karar: "Yargıtay'ın kararına uyulmuştur?" Bir üye yine 'muhalif. İşte, Üçüncü Ağır Ceza Mahkemesinin 'uyma' kararı:

3. Ağır Ceza Mahkemesi
Esas No : 1969/279
Karar No: 1969/332
C.S. NO : 1967/11 Bs

KARAR

Başkan:    A. Fahri Yücel 8675
Üye     :    Ali Bedirhanoğlu 9366
Üye     :    M. Suphi Balat 11393
Kâtip   :    İsmail Uyanık

C. Savcı Yardımcısı:

SelahattinYertut 11485

Davacı              :   K.H.
Sanık                :   Hasan Hüseyin, Korkmazgil
Suç                   :   Komünizm propagandası yapmak
Suç Tarihi         :   Aralık 1966
Tevkif Tarihi     :   30 Ocak 1967
Tahliyesi           :    9 Mart 1967

Komünizm propagandası yapmaktan sanık yukarıda açık kimliği yazılı Hasan Hüseyin Korkmazgil hakkında Mahkememizden verilen 25.11.1968 tarihli mahkûmiyet hükmü sanığın temyizi üzerine Yargıtay Birinci Ceza Dairesinin 26.9.1969 tarih ve 257/2398 sayılı ilâmı ile bozularak evrak Mahkememize iade edilmekle bozma kararına uyularak yeniden yapılan açık yargılama sonunda;

Gereği Görüşülüp Düşünüldü: Tafsilatı zabıtnamelerinde yazılı olduğu üzere sanığın komünizm propagandası yaptığından bahisle hakkında kamu davası açılmışsa da: uyulan 26.9.1969 tarihli Yargıtay Birinci Ceza Dairesinin bozma kararında açıklandığı üzere sanık tarafından yazılan Kızılırmak adlı şiir kitabında açlıktan, sefaletten, geri kalmışlıktan, vurgunculuktan, sömürülmekten ve emperyalizmden şikâyet edilerek bunlar üzerinde kurulmuş olan düzenin değiştirilmesi özleminin ifade edilmek istendiği, kitapta kanunun suç saydığı fiillere rastlanılmamış bulunması, açlıktan, yoksulluktan ve sefaletten bahsedilmesinin suç teşkil etmemiş bulunması sebebiyle sanığın tekevvün etmemiş müsnet suçtan BERAATİNE, üyeden Ali Bedirhanoğlu'nun muhalefet oyuna karşı talebe aykırı olarak oyçokluğu ile ve temyizi kaabil olmak üzere verilen karar sanık ve vekilinin yüzlerine karşı ve C. Savcı Yardımcısı Selahattin Yertut huzuru ile açıktan okunup anlatıldı.

16.12.1969

Başkan Üye Üye

'Kızılırmak', işte böyle 'beraat' etti; ve üç yıl yayımlanamayan yapıtın ikinci basımı ancak, Ocak 1970'de yapılabildi.

Ankara, 15 Ocak 1970
ve 7 Kasım 1971

Hasan Hüseyin